NASA YA'NWE'WEWA'TE NAA KIWETE UTA IPEHKSA YUWE'S NEWE'WEN'I WEH'A
(Declaracin Universal de los Derechos Humanos)
C'HAB WALA KIWEPWES' PKHAKHENA SC'A' NAWEK YAHK':
uyte maa nasapwe's'pa ewkwecehk sni' pyakhna'wek kafize'he', sa' k'a'weyc'a ya'nwe'wewa'pa teec'sana'wcehk wehyuhpa ikuse'wa'mete hi'pun'i naa kiwete uta wt wtte, eena' eena'te ya'fi'zewa'te iwehce',
ki' yahk'ku: sa' wa'ln'i, naa ya'nwe'wewa't'i taas'i'n'ik kapuyi'hi', maa ustepa thaameyuhth'sa khna, sa' nasa' naa kiwete uta peenayu' ukhna ys ysteme f'i'zewaha's pakwena usta', sa' weh'yuhpa wec'ayuhte ma'we we'wewc'apa we'wewa' hi'p, ma'wepa yaak'wa' hi'p f'i'zewa'ha's pakwena sta' isateyu'.
ki' naa shk: ec ne'hwe's'suwe's' yuwema'kyuu, c'habwe's' skiwe'n'i yuwe ma'kyuu napa nasa ya'nwe'wewa'ha's hi'pun'isa' sena ate ipe'he hi'pta'; nasa' ikahsa npicth'we's' pk'uupa'ka kuk'th' yuuwa'ha's pakwekamen, kahyu v'ite yu'ceyu' ya'nwe'wewa'yu' meeths,
k'a'weyc'a naa shu'k: kac'hc'ha'wa' usa', c'hab wala kiwwepwe's' d'i'p hiicehkyuuc'a ewtw f'i'zeya', 
ki' yahk'hu: naa c'hab walapwe's' pkhakhesa up'h eentewe's' f'i'hn'i ecte' c'habwe's'a' h'ukaysa naa yuwe's isatewe's'yuha' hna, uyte naa kiwete nasa' isateyuh ha'dac'a u'ymakyuu pihcma'kyuu napa ya'nwe'wewa' hi'pyuha' hna, weh'yuhpa nasa h'ukaysa hwete ew f'i'zewa'ha's nuyc'hc'haya't' ewna hc'a nenyuu nasa' eena' f'i'zekan,
sa' ikahsa c'hab wala kwekwewe's' k'a'wente pkhakhesa' ayte we'wen''s k'tey kyu'hu'ya' nenyun'i'spa yaaki'k, sa' nasa ya'nwe'wewa'ha's wtte su hi'puwa'ha's c'hab wala kiwepwe's' pkhakhec'a s'abun'i kwekwe we'wen'i's k'tey yuuwa'ha's,
k'a'weyc'a yaaki'k : nasaisa sena naa ya'nwe'we'wen'isu, eena' eena' swa'te teec'sana'wec'a yaak'wa' peeh'sa' shna ikahsa c'hab wala kwekwewe's' k'tey kyu'hu'hkha'w hn'i's.
K'a weh'ate na'h'k:
Ayte nasa ya'nwe'wewa'te naa kiwete uta newe'wen'i weh'a' c'habt'i, c'hab wala kiwet'i nuyi'hwena, nasawe's', ikahwa' v'itn'i kwekwewe's'a; kapiya'n'iyakh, kask'aha'n'iyakh naa ya'nwe'wewa' hi'pun'i's wtte swa' hi'pun'i's nuyc'hc'ha hi'pta'; ki' nasama't'yu, ikahwa' v'itn'i kwekwewe's'a' tuhd tuhdc'a naa ya'nwe'wewa't'i puuk' k'tey yuuwaha's kpahk'na u'hkan, ikahsa c'hab wala kiwe kwekwema't'yuu ki' k'a kiwe ne'hwe's'tewe's' ikah kiwema't'yuu napa.
F'i'ni pe'la 1.
Ya'nwe'wewa'te' maa nasapa ha'dacehk hi'pku up'hi', wtte u'huwa'hi'pta', eena' eena' f'i'zewa' hi'pta', us hi'pta' d'ik'the hi'pta' naapa'kate. Sa' h'ukaysa us hi'pcehktha'w sa' pyakhna'we f'i'ze hi'ptha'w.
F'i'n'i pe'la 2.
Naa nwe'wen'ite pu'kithc'a maa nasapa k'uka yupn'ime u'huwa' hi'pc'a ya'nwe'wewa'pa hi'pa' d'i'wn'ime: skiwen'i ma'we hi'psama'kyuu; nasa kc'ma'kyuu, nasa waasma'kyuu, nasa ma'we ikwehkwesama'kyuu; u'yma'kyuu, pihcma'kyuu; nasa kuhsa ipeyn'itewe's' ma'wesate hi'psama'kyuu, khimec'a' ipeyn'i ma'we usyaak'sama'kyuu; mayuh nasa kuhtewe's'ma'kyuu; v'uwe's'ma'kyuu; mte up'hsama'kyuu; ma'wete fiysapa h'uka.
F'i'n'i pe'la 3.
Maa nasapa t'i f'i'ze hi'pa', kimyuhpa pt'hiden'ime u'huwa' hi'pa', kihytepa h kaf'i'ze'n'i u'huwa' hi'pa'.
F'i'n'i pe'la 4.
Kimyuhpa nasanwe's'a's nasanwe's'a's yaamumena, kimyuhpa nasanwe's'a's k'uultec'a kaselpi'pamena; yaamun'isa, nasanwe's'a's k'wayn'isa' yuuwesa', ma'wetepa h'uka.
F'i'n'i pe'la 5.
Kimyuhpa nasanwe's'a's pk'uuya' huuna' yuuya' ewumena.
F'i'n'i pe'la 6.
Maa nasapa h'uka Ec Ne'hwe's' d'i'pte ate u'huwa' hi'pa', maa kiwetepa h'uka.
F'i'n'i pe'la 7.
Maa Ec Nehwe's'hu yuhsapa h'ukat' k'a'weyc'a yu', sa' maa nasat'pa h'ukat' k'a'weyc'a nwe'we. Sa' maa nasapa d'i'wn'iya'samakyuu, khimec'a' d'i'wn'iyuya' ssa' ayte newe'wen'i weh'ate pu'kithwa' hi'pa'.
F'i'n'i pe'la 8.
Eete eena' eena' kaf'ize'sa kwekwe d'i'pte maa c'hab wala kiwetepa maa nasapa maa nasapa ya'nwe'wewa'ha's pakwewa' hi'pa', nasa's huuna' yuucte', Ec Ne'hwe's'tewe's' yuwete k'teme yuucte'.
F'i'n'i pe'la 9.
Kimyuhpa's yuwe hi'pume u'hute kyuhu'mena, k'aaphpamena, u'hkanpa c'at'hmena sa' k'ah' sn'i kiwehupa newuuya' ewumena.
F'i'n'i pe'la 10.
Eetewe's' ate kaf'i'ze'ya' ikahsa kwekwe', nasa wala d'i'pte kimyuhpa paikahn'imete puuk' k'ana'wec'a nwse'he hi'pa', teec'sa hu'ghuc'a tup'hime kihy hme yuun'i's ew ate nv'ihtpkac', makwe sena' ktuthe'c'a akac'hictepa.
F'i'n'i pe'la 11.
1. F'iika yuu p'an'i nasa', isa k'tezwa'te yuwet' ew kaha'da'na khme ha'dayu'; yuuwesamek kasehe'. Ec Ne'hwes'tewe's' d'i'pteyu' k'a yuuwesa hin'isapa ikha'khudeya' paswa' yuwe hi'pa', sa' k'a'spa nasa wala d'i'pte yu'skhewwa'ha'. 
2. Ec Ne'hwe's'tewes' f'i'n'i yuwe kasehmeyna' yuwe hi'pusa nasa's k'tezya' ya'ewumena, maa c'hab wala kiwema'kyunapa. Sa' f'i'n'i pe'la thaaw huunamesahu ya'akac'hina. 
F'i'n'i pe'la 12.
V'ite nasa fiisa f'i'zen'ite' v'ite nasayu' kimyuhpa yuwe ipi'k'n'imete huuna' p'hahcc'a yatwe's'we's' yasete kuk'th' yuuya' ewumena, maa yatwe's' yatka huuna' u'kaya', teec'sahic'a kahn'i ec pa'hsa's phadec'a thegya', peku'su kaz' nuywe'weya'. Maa nasapa naa thysu ya'duna u'huc'a' Ec Ne'hwes'hu yuhsa yuwesu ya'nwe'wewa'ha's pakwewa' hi'pa'.
F'i'n'i pe'la 13.
1. Maa nasapa peek' pekuhna f'i'zewa' hi'pa', khic'a k'ah' us pyite maa c'hab wala kiwetema'k yuhuwc'a' yuhu napa ewuna. 
2. Maa nasapa peek' ushu maa c'hab wala kiwehu kasehna u'hwc'a' ewuna, peek' c'hab wala kiwehuma'kyuu napa, ki' s'awedwc'a' s'awedna. 
F'i'n'i pe'la 14.
1. Peek' kwekwe's suwya' pakwena ste', pemaa kiwete isuthwa' pakwewa' hi'pa' maa c'hab wala kiwetema'kyuu napa, khic'a maasuhme sya'. 
2. Napa k'awe ya'newe'wa'teyu' 'ne c'hab wala kiwepwe's' pkhakhec'a newe'wen'i ustemeteyu' pu'kithya' ewumena. 
F'i'n'i pe'la 15.
1. Maa nasapa teec' c'hab wala kiwehuwes' yuu hi'pa'. 
2. Kimyuhpa teec' c'hab wala kiwehuwe's' yuun'i's kuse'ya' ewumena. Nasa' ma'wente teec' c'hab wala kiwehuwe's' yun'i's yu'pthewc'a' yu'ptheya' ewuna. 
F'i'n'i pe'la 16.
1. 1 Pihcma'kyuu, u'yma'kyuu sa' ptamuwa'te h walaana kabasa' ptamuya' ewuna; kimyuhpa skiwe'n'i f'iiysa hi'ppa'ka. c'hab wala kiwe f'ihuwe's'pa'ka, usa's ya'newe'wen'i ma'wesa hi'ppa'ka pt'hiden'ime yuuna ptaamun'ite' pihcma'kyuu, u'yma'kyuu sa' k'ana'wec'a ya'nwe'wewa' hi'pta'. T'utepc'ahte' t'utema't' napa k'a'weyc'a. 
2. Pihca's, u'ya'sma'kyuu napa ipehkac' ya'kaba'mena k'awe's' usyuu k'a'we' yahk'meteyu'. 
3. Ptaama' maan yatwe's'ya'ta' sa' k'a ya'we's'in'iyakhku c'hab wala yuuna pa'ha', sa' maa c'hab wala kiwe kwekwepa yatwe's't'i nwe'we hi'pa'. 
F'i'n'i pe'la 17.
1. Maa nasama'kyuu napa naamu yuuwa' hi'pa', peek'c'ama'kyuu, pkhakhec'ama'kyuu napa. 
2. Kimyuhpa hi'pun'i's huuna' kuse'ya ewumena. 
F'i'n'i pe'la 18.
Kimma'kyuu napa nasa' ma'wepa usyaak'wa' hi'pa' sa', usa's ya'newe'wen'i; sa' usa's ya'newe'wen'i's maat'ipa hwe pta's'ya' ewuna; teec'a'sma'kyuu, nasa kuht'ima'kyuu, ps'imc'a ustema'kyuu, nasa wala yuhu'hun'isuma'kyuu, kapiya'nma'kyuu, kyu'hu'nma'kyuu, kthegu'nma'kyuu, usa's' ya'newe'wen'i's k'tey v'itna.
F'i'n'i pe'la 19.
Maa nasapa ma'we us yaak'wc'a, ma'we we'wewc'a', we'we hi'pa'. Sa' k'apa'kac'a f'iv'itn'ime u'hu hi'pa', v'itesa ptas's'n'i'spa wse'na, v'itesa usyaak'n'i'spa wse'na, ki' hwe pta's'napa yuuna, mtepa'c'a we'wene'ga hn'ime, kihyyakhpa hwe we'weya' ipik'wc'a' ipik'wc'a' ipik'ya' ewuna.
F'i'n'i pe'la 20.
1. Maa nasapa kimyuhpa pt'hiden'ime pkhakhewa' hi'pa', sa' kuk'me swa' pkhakhen'i v'itna. 
2. Yu'pkhakhen'isu kimyuhpa huuna' yuupkhakh yu't'an'ime u'huna. 
F'i'n'i pe'la 21.
1. Maa nasapa th' kabasa' peek' c'hab wala kiwete' ikahn'i kwekwe's ipa'kaya', yuuya' ewuna, khimec'a' t'hit'hc'a kwekwe kaipa'ka'ya', Yuwe Dukhsa's kwekwe usna yuuya' ewuna. 
2. Maa nasapa peek' c'hab wala kiwete' ikahn'i kwekwesu k'ana'wec'a ha'dac'a u'kaya' ewuna nasa wala d'i'pte selpiwa'ha's k'tey yuuna, v'itesana'wey. 
3. C'aba' eckwete kt'hit'hi'n'iyakh ya'yu'skhewuna npicth' ki'pwa' een khisa, na'we yuun'iyu' naa kiwete uta na'wecehk yu'skhewya' neesn'isa', k'a'weyc'a nasaisa peek' ustecehk t'hit'hwa'ha's khimec'apa peek'c'a t'hit'hite v'ite nasayu' kuc'yuhpa pahiyuna khu hi'pmeta' kim hu'ghu t'hit'hn'i's. 
F'i'n'i pe'la 22.
Maa nasapa maa nasa kuhtewe's'pa'ka, k'awe's' hi'pun'i makwe hi'put'na sa' kim thyte sc'a' k'a nasa pu'c'hn'iyuuwa' hi'pa'; wtte f'i'zewa' hi'p; f'iin f'iin ipe'n'isa hi'p; nasa kuhsa maa c'abtewe's'yuuwa' hi'p; wt skiwe'n'itewe's' yuuwa' hi'p; peek' nasa c'huute ki' hwe vite c'hab wala kiwepa c'huun'iyakh.
F'i'n'i pe'la 23.
1. Maa nasapa mhi hi'puwa' hi'pa', k'ah' ushu mhia's t'hit'hwa', maz mhisac'apa teec'sana'wec'a ma'wesupa ha'da mahina skhewut'na, ki' wec'ayuhte. Sa' mhina sn'ihu huuna' kuki'hictepa ya'nwe'wewa' hi'pa'. 
2. Maa nasapa's mhisa kuhte h'ukaysa teec'sa na'wec'a mahiwa' ste' maayuht'ipa pe'lame dewet'na. 
3. Maa nasapa mhipa'ka ew dewen'i u'hu hi'pa' ma'we mhi ha'da sa' wec'ayuhte sa' k'ah' tas'te nasakwet'ipa eena' ip'hwa' hi'p, sa' k'te hmete' nasa walawe's's kaha'da'n'i yuuna ma'we peeh'te'. 
4. Maa mhisapa h'uka mhisapwe's' yu'pkhakhen'i v'itu hi'pa' k'awe's' ithsn'it' ya'nwe'weya'. 
F'i'n'i pe'la 24.
Mhisa' maa nasapa h'uka ikaaswa' hi'pa', ec'wa' een hi'puwa', thaakwe kmahi'me us huthe ha'dac'a kmahi'n'i yuuwa', ki' kaykase'n'i'spa dewen'iyuu hi'pa'.
F'i'n'i pe'la 25.
1. Maa nasapa ew kaf'i'ze'n'i u'huwa' hi'pa' k'ah' tas'tewe's'pa ew ipe'hna kaf'i'zen'i u'huwa', kt'h swa' hi'p, 'wa' weh' peeh'me swa' hi'p, at'h athwa' hwe peeh'me, yatkwe hi'p, yu'ce'sa hi'p, nasa walahi kihy ste'ha'dac'a ipa'kana; k'a'weyc'a kihypa hwe peeh'me f'i'ze hi'pa', ma'wente ec' pihc nenyuc'a, ma'wente ec' u'y nenyuc'a, hwe ithakwe th'te, kihy pa'ka t'i f'i'zewa'yu hi'pme thyte nenyuuc'apa. 
2. Luuc' n'hi't'i, luuc'kwet'i sena ew ipe'hwa' sa'. Maa luuc'ma'kyuu kaban'itewe's', kaban'imetewes'ma'kyuu napa ha'dac'a k'a'sa nasa wala sena ew ipe'he hi'pa'. 
F'i'n'i pe'la 26.
1. Maa nasapa yaf'te piyawa'ha's hi'pa', piyan'i yactewe's'c'apa's luuc'a' v'upa'kame piyawa' hi'pa'. Sa' thakweyuh hiiyuwa' peehin'itewe's't'i' luuc'a' ma'wetepa piyawa' hi'pa'. Ki' kusete h yuupkac' piyan'isa' mte mtepa k'ahn'iyuut'na, sa' mtepa pa'ha hi'pa'. Maa nasapa walate piyan'i yatte pa'hya' ew