DECRARATZIONE UNIVERSALE E SOS DERETOSDE S'MINE 
[Preamble]
Proclamada dae sas Natziones Unidas su 10 de nadale de su 1948 
Cunsiderende chi su reconnoschimentu de sa dinnidade inerente a totu sos membros de sa famlia umana e de sos deretos issoro eguales e inalienbiles costtuit su fundamentu de sa libertade, de sa zustssia e de sa paghe in su mundu, 
Cunsiderende chi su misconnoschimentu e su dispretziu de sos deretos de s'mine ant zutu a atziones de barbaridade chi bulluzant sa cussntzia de s'umanidade e chi sa bnnida de unu mundu in ue sos sseres umanos ant a esser lberos de faeddare e de creer, liberados dae su terrore e dae sa misria, est proclamadu comente s'isetu prus mannu de s'mine, 
Cunsiderende chi est essentziale chi sos deretos de s'mine siant garantidos dae unu rezmene de deretu, a manera chi s'mine non siat custrintu prus, comente remediu estremu, a si bortare contra a sa tirannia e a s'opressione, 
Cunsiderende chi est essentziale a animare s'isvilupu de sas relatziones de amighntzia intre sas natziones, 
Cunsiderende chi in sa Carta sos ppulos de sas Natziones Unidas ant proclamadu torra sa fide issoro in sos deretos fundamentales de s'mine, in sa dinnidade e su balore de sa pessone umana, in s'egualidade de sos deretos de sos mines e de sas fminas, e chi issos si sunt decrarados dispostos a favorire su progressu sotziale e a instaurare cunditziones mezus de bida in una libertade prus manna, 
Cunsiderende chi sos Istados Membros si sunt postos de acordu pro assegurare, in cooperatzione cun s'Organizatzione de sas Natziones Unidas, su respetu universale e efetivu de sos deretos de s'mine e de sas libertades fundamentales, 
Cunsiderende chi un'idea comuna de custos deretos e libertades tenet s'importntzia prus manna pro cumprire custu acordu, 
s'Assemblea Zenerale proclamat 
custa decraratzione universale de sos deretos de s'mine comente s'ideale comunu chi totu sos ppulos e totu sas natziones depent sighire pro fagher a manera chi totu sos indivduos e totu sos rganos de sa sotziedade, tenende semper in coro custa Decraratzione, s'isfortzent, cun s'amaestramentu e s'educatzione, pro isvilupare su respetu de custos deretos e libertades e pro nd'assegurare, cun mesuras progressivas de rdine natzionale e internatzionale, su reconnoschimentu e s'aplicatzione universales e efetivas, siat in mesu de sas populatziones de sos Istados Membros etotu, siat in mesu de cussas de sos territrios postos suta de sa zurisditzione issoro. 
Artculu 1 
Totu sos sseres umanos naschint lberos e eguales in dinnidade e in deretos. Issos tenent sa resone e sa cussntzia e depent operare s'unu cun s'teru cun ispritu de fraternidade. 
Artculu 2 
Onzi unu podet fagher baler totu sos deretos e totu sas libertades proclamadas in sa Decraratzione presente, sena distintzione peruna, mescamente de ratza, de colore, de sessu, de limba, de relizione, de opinione poltica o de onzi tera opinione, de orzine natzionale o sotziale, de cunditzione, de nschida o de onzi tera cunditzione. 
In prus, no at a esser fata peruna distintzione fundada supra s'istatutu polticu, zurdicu o internatzionale de su pasu o de su territoriu dae ue una pessone podet benner, chi custu pasu o territoriu siat indipendente, suta tutela, no autnomu o assuzetadu a una limitatzione cale si siat de soveranidade. 
Artculu 3 
Onzi individuu tenet deretu a sa bida, a sa libertade e a sa segurntzia de sa pessone sua. 
Artculu 4 
Nemos at a poder esser mantesu ne in istadu de iscravitdine, nen de terachiu; s'iscravitdine e sa trata de sos iscraos sunt preubidas in totu sas formas. 
Artculu 5 
Nemos at a poder esser assuzetadu a sa tortura, ne a penas o a tratamentos crudeles, inumanos o degradantes. 
Artculu 6 
Onzi unu tenet su deretu a su reconnoschimentu in onzi logu de sa personalidade zurdica sua. 
Artculu 7 
Totus sunt eguales in cara de sa leze e tenent deretu sena peruna distintzione a una tutela eguale de sa leze. Totus tenent deretu a una tutela eguale contra a onzi discriminatzione chi diat contragher sa Decraratzione presente e contra a onzi istigamentu a custa discriminatzione. 
Artculu 8 
Onzi pessone tenet deretu a unu recursu efetivu a sas zurisditziones natzionales cumpetentes contra a sos atos chi bolant sos deretos fundamentales chi li sunt reconnotos dae sa costitutzione o dae sa leze. 
Artculu 9 
Nemos podet esser arrestadu, impresonadu o esiliadu arbitrariamente. 
Artculu 10
Onzi pessone tenet su deretu, in egualidade prena, a fagher intender sa boghe sua ecuamente e publicamente dae unu tribunale indipendente e impartziale, chi at a detzider, siat de sos deretos e brigos suos, siat de su fundamentu de onzi acusa, in matria penale, direta contra a issa. 
Artculu 11 
1. Onzi pessone acusada de un'atzione delituosa si depet cunsiderare innossente finas a cando si nd'at a istabilire legalemente sa neghe in unu protzessu pblicu in ue ant a esser asseguradas totu sas garantias netzessrias a sa defensa sua. 
2. Nemos at a poder esser cundennadu pro atziones o omissiones chi, in su mamentu chi sunt istadas fatas, non costituiant un'atu delituosu pro su deretu natzionale o internatzionale. In prus, non s'at a poder imponner peruna pena prus forte de sa chi fit aplicbile in su mamentu chi s'atu delituosu est istadu cumpridu. 
Artculu 12 
Nemos at a poder esser ozetu de intromissiones arbitrrias in sa bida privada sua, in sa famlia sua, in sa domo o in sa currispondntzia sua, nen de atentados a s'onore o a sa reputatzione sua. Onzi pessone tenet deretu a esser tutelada dae sa leze contra a custas intromissiones o a custos atentados. 
Artculu 13 
1. Onzi pessone tenet su deretu de zirare liberamente e de s'isseperare sa residntzia in intro de un'Istadu. 
2. Onzi pessone tenet su deretu de si nch'andare dae unu logu -finas dae su suo-, e de torrare a su logu suo. 
Artculu 14 
1. Onzi pessone, si est pessighida, tenet su deretu de si chircare asilu e de otenner asilu in teros logos. 
2. Custu deretu non podet esser chircadu si sa pessone est pessighida pro unu crmine de deretu comunu o pro atziones contrrias a sos fines e printzpios de sas Natziones Unidas. 
Artculu 15 
1. Onzi individuu tenet deretu a una natzionalidade. 
2. Nemos podet esser privadu de sa natzionalidade sua, nen de su deretu de cambiare natzionalidade. 
Artculu 16 
1. Dae cando sunt baganzos, s'mine e sa fmina, sena perunu impedimentu pro sa ratza, sa natzionalidade o sa relizione, tenent su deretu de si cojuare e de si fagher una famlia. Issos tenent sos matessi deretos in ocasione de su cojuiu, a pustis de su cojuiu e in s'ora de s'isparzimentu. 
2. Su cojuiu s'at a poder fagher petzi cun s'acordu lberu e prenu de sos isposos. 
3. Sa famlia est s'elementu naturale e fundamentale de sa sotziedade e tenet deretu a esser tutelada dae sa sotziedade e dae s'Istadu. 
Artculu 17 
1. Onzi pessone, sola chi siat o a cumone, tenet deretu a sa propiedade. 
2. Nemos podet esser privadu arbitrariamente de sa propiedade sua. 
Artculu 18 
Onzi pessone tenet deretu a sa libertade de pessamentu, de cussntzia e de relizione; custu deretu mplicat sa libertade de cambiare relizione o idea, e finas sa libertade de manifestare sa relizione o s'idea sua, a sa sola o a cumone, siat in pblicu siat in privadu, cun s'insinnamentu, sas prticas, su cultu e su cumprimentu de sos ritos. 
Artculu 19 
Onzi individuu tenet deretu a sa libertade de opinione e de espressione. Custu mplicat su deretu a no esser pessighidu pro sas opiniones suas e su de chircare, de retzire e de difunder, sena cunsideru de peruna frontera, sas informatziones e sas ideas cun onzi zenia de mediu. 
Artculu 20 
1. Onzi pessone tenet deretu a sa libertade de reunione e de assotziamentu patzficu. 
2. Nemos podet esser obrigadu a fagher parte de unu sotziu. 
Artculu 21 
1. Onzi pessone tenet su deretu de intrare in parte de sa diretzione de sos afares pblicos de su logu suo, siat diretamente, siat trmite rapresentantes isseperados liberamente. 
2. Onzi pessone tenet su deretu de intrare, in cunditziones de egualidade, in sas funtziones pblicas de su pasu suo. 
3. Sa boluntade de su ppulu est su fundamentu de s'autoridade de sos poderes pblicos; custa boluntade si depet espressare cun eletziones onestas chi depent esser fatas periodicamente, cun botu universale eguale e segretu o cunforma a una norma ecuivalente chi asseguret sa libertade de botu. 
Artculu 22 
Onzi pessone, comente membru de sa sotziedade, tenet deretu a sa seguridade sotziale, chi est fundada pro otenner su godimentu de sos deretos econmicos, sotziales e culturales indispensbiles a sa dinnidade e a s'isvilupu lberu de sa personalidade sua, pro more de s'isfortzu natzionale e de sa cooperatzione internatzionale, a pustis de aer tentu in contu s'organizatzione e sas richesas de onzi pasu. 
Artculu 23 
1. Onzi pessone tenet deretu a su traballu, a isseperare liberamente su traballu suo, a cunditziones de traballu cuas e chi podant acuntentare, e a sa protetzione contra a sa disocupatzione. 
2. Totus tenent su deretu, sena peruna discriminatzione, a unu salariu eguale pro unu traballu eguale. 
3. Chie traballat tenet deretu a una paga cua e chi l'acuntentet, chi asseguret a issu e a sa famlia sua un'esistntzia chi siat cunforma a sa dinnidade umana e cumpretada, si si podet, dae totu sos teros mdios de tutela sotziale. 
4. Onzi pessone tenet su deretu de fundare sindicados paris cun tere e de intrare in sos sindicados pro difender sos interessos suos. 
Artculu 24 
Onzi pessone tenet deretu a su pasu e a su disaogu e mescamente a unu lmite zustu de su tempus de traballu e a lissntzias peridicas pagadas. 
Artculu 25 
1. Onzi pessone tenet deretu a unu gradu de bida bastante pro l'assegurare sa salude, su bonistare suo e su de sa famlia sua, mescamente pro s'alimentatzione, sa bestimenta, sa domo, sas curas mdicas e finas pro sos servtzios sotziales indispensbiles; ten