\_sh v3.0  400  Rotokas Text

\id How Snakes Came To Be
\au Julianna Ageva

\ref Paragraph 1
\t Voari    rutu tuariri uva  oisioa   oaraoreivu                toupasi.
\m voari    rutu tuariri uva  oisioa   o-     araorei  -vu       tou -pa       -si
\g before   very before  so   always   SPEC-  brothers -ALT      be  -PROG     -3.DL.M
\p TIME/LOC ADV  TIME    PART ADV.TEMP PRE.N- N.M      -SUFF.N.5 V.B -SUFF.V.2 -SUFF.V.3
\f Long taim bipo i bin gat tupela brata.
\fe Long ago there lived two brothers.

\ref 2
\t Ragi oisioa   kovo   puraparo                   ari       Pevarasi oisioa   touragapareve.
\m Ragi oisioa   kovo   pura -pa       -ro         ari       Pevarasi oisioa   tou -raga     -pa       -re         -ve
\g name always   garden make -PROG     -3.SG.M.A   but       name     always   be  -only     -PROG     -3.SG.M.B   -SUB
\p N.PN ADV.TEMP N.N    V.B  -SUFF.V.2 -SUFF.V.A.3 PART.CONJ N.PN     ADV.TEMP V.B -SUFF.V.1 -SUFF.V.2 -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.5
\f Ragi em man bilong wok na Pevarasi em i les man.
\fe Ragi was hard-working and Pevarasi was lazy.

\ref Paragraph 3
\t Ovokipakouvuia                      viapau aue        varuavai        aiosia.
\m o-     vokipakou -vu       -ia      viapau aue        varua -vai      aio -sia
\g SPEC-  morning   -ALT      -LOC     NEG    connective meat  -INDEF    eat -DEP.PURP
\p PRE.N- TIME      -SUFF.N.5 -ENC.N.6 NEG    CONN       N.N   -SUFF.N.6 V.B -SUFF.V.4
\f Wanpela moning i no bin gat abus bilong kaikai.
\fe One morning, there was no meat to eat.

\ref 4
\t Oa          iava Ragi avaroepa                    varu tarasia.
\m oa          iava Ragi ava -ro         -epa        varu tara -sia
\g RPRO.3.SG.N ABL  name go  -3.SG.M.A   -RP.A       meat seek -DEP.PURP
\p RPRO        POST N.PN V.A -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 N.N  V.B  -SUFF.V.4
\f Olsem na Ragi em i go painim abus.
\fe So Ragi went hunting.

\ref Paragraph 5
\t Avukavava           aivaroreva.
\m avukava   -va       aivaro    -re         -va
\g old woman -SG.F     meet.with -3.SG.M.B   -RP.B
\p N.HUM     -SUFF.N.2 V.B       -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5
\f Em i bungim wanpela lapun meri.
\fe He met an old woman.

\ref 6
\t Ragai     tauvari           varao         kaeoro          erakoara,          oisio puraopa                      avukava.
\m ragai     tauva -ri         varao         kae   -oro      erako    -ara      oisio pura -o          -epa        avukava
\g PPRO.1.SG help  -2.SG.B     DEM.PROX.PL.N carry -DEP.SIM  firewood -PL.N     like  say  -3.SG.F.A   -RP.A       old woman
\p PPRO      V.B   -SUFF.V.B.3 DEM           V.B   -SUFF.V.3 N.N      -SUFF.N.2 COMP  V.A  -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 N.HUM
\f ``Yu halapim mi long karim dispela paia wut,'' lapun i tok.
\fe ``Help me carry this firewood,'' said the old woman.

\ref 7
\t Ragi erakoara           kaereva                       avukava              varaaro.
\m Ragi erako    -ara      kae   -re         -va         avuka      -va       vara        -aro
\g name firewood -PL.N     carry -3.SG.M.B   -RP.B       old.person -SG.F     PPRO.3.PL.F -POSS
\p N.PN N.N      -SUFF.N.2 V.B   -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 N.HUM      -SUFF.N.2 PPRO        -SUFF.N.3
\f Ragi i karim ol paia wut bilong lapun meri.
\fe Ragi carried the old woman's firewood.

\ref Paragraph 8
\t Voavukava                  vokepaaroia                    uva  rera        tavieva,
\m vo-   avuka      -va       vo-   kepa  -aro      -ia      uva  rera        tavi -e          -va
\g SING- old.person -SG.F     SING- house -POSS     -LOC     so   PPRO.3.SG.M tell -3.SG.F.B   -RP.B
\p PRE-  N.HUM      -SUFF.N.2 PRE-  N.N   -SUFF.N.3 -ENC.N.6 PART PPRO        V.B  -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5
\f Long haus bilong lapun meri, em i bin tok olsem, 
\fe At the old woman's house she said,

\ref 8b
\t ``Voo iipau             roia   riro kaekaeto         opitatato                 ra   aisirevi                           raga ourivere                 kooruisire                       vai''.
\m voo   iipa  -u          roi -a riro kaekae -to       opita   -ta       -to     ra   aisi              -re        -vi   raga ou  -ri        -vere     kooru          -isi    -re       vai
\g here  go.up -2.SG.A            big  long   -SG.M     coconut -2PL      -MASC   and  ball/round object -3.SG.M    -DIM  only get -2.SG      -NF       unripe coconut -CLASS  -ALLATIVE maybe/probably/some
\p DEIC  V.A   -SUFF.V.A.3        ADJ  ???    -SUFF.N.2 N.N     -SUFF.V.4 -SUFF.N CONJ ???               -SUFF.VT.4 -SUFF ADV  V.T -SUFF.VT.4 -SUFF.V.5 N.N            -SUFF.N -SUFF     GR
\f ``Go antap long dispela longpela kokonas na kisim tupela kulau.''
\fe ``Climb the tallest coconut tree and pick only two cocunts.

\ref 9
\t Aisi         raga aiopari                   ra   aisivu                 aiorivere                 utupaua.
\m aisi         raga aio -pa       -ri         ra   aisi         -vu       aio -ri         -vere     utupaua
\g round object only eat -PROG     -2.SG.B     COMP round object -ALT      eat -2.SG.B     -NF       later
\p CLASS        ADV  V.B -SUFF.V.2 -SUFF.V.B.3 COMP CLASS        -SUFF.N.5 V.B -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.5 TIME
\f Bai yu kaikai wanpela nau na bihain yu kaikai narapela.
\fe Eat one now and the other later.'' 

\ref 10
\t Ragi aisivu                 aioreva                     aisivu                 kavuoro                utupauare.
\m Ragi aisi         -vu       aio -re         -va         aisi         -vu       kavu         -oro      utupaua -re
\g name round object -ALT      eat -3.SG.M.B   -RP.B       round object -ALT      leave.behind -DEP.SIM  later   -ALL
\p N.PN CLASS        -SUFF.N.5 V.B -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 CLASS        -SUFF.N.5 V.B          -SUFF.V.3 TIME    -ENC.N.6
\f Ragi i bin kaikai wanpela na em i bin lusim narapela bilong kaikaiim bihain.
\fe Ragi had one and kept the other.

\ref 11
\t Ragi oira        avauereva                         uva  voreroepa                      eisire             vegoaro          voroosia.
\m Ragi oira        avau        -ere      -va         uva  vore   -ro         -epa        eisi      -re      vego   -aro      voroo -sia
\g name PPRO.3.SG.F say.goodbye -3.DL.F   -RP.B       so   return -3.SG.M.A   -RP.A       like.this -ALL     jungle -POSS     hunt  -DEP.PURP
\p N.PN PPRO        V.A         -SUFF.V.3 -SUFF.V.B.5 PART V.A    -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 PART.MNR  -ENC.N.6 N.N    -SUFF.N.3 V.B   -SUFF.V.4
\f Ragi i bin tok gutbai na em i bin go bek long bus.
\fe Ragi said goodbye and went back hunting.

\ref Paragraph 12
\t Viapau   oisio vearovira orasiovoparoepa.
\m viapau   oisio vearovira ora- siovo -pa       -ro         -epa
\g NEG      like  good      RR-  feel  -PROG     -3.SG.M.A   -RP.A
\p PART.NEG COMP  ADV       PRE- V.B   -SUFF.V.2 -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5
\f Em i no bin laki.
\fe But he was not lucky.

\ref 13
\t Uvare     ravireo kasikasivira   rutu roropareva                              uva  takauroepa                    ora       uuko  ruiparoepa.
\m uvare     ravireo kasikasi -vira rutu roro  -pa       -re         -va         uva  takau -ro         -epa        ora       uuko  ruipa -ro         -epa
\g because   sun     angry    -ADV  very shine -PROG     -3.SG.M.B   -RP.B       so   tired -3.SG.M.A   -RP.A       and       water want  -3.SG.M.A   -RP.A
\p PART.CONJ N.M     V.A      -SUFF ADV  V.B   -SUFF.V.2 -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 PART V.A   -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 PART.CONJ N.N   V.A   -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5
\f Sun em i bin hot nau na Ragi em i bin tait na em i bin nek drai.
\fe The sun was hot now and Ragi was tired and thirsty too.

\ref Paragraph 14
\t ``Va        isi-oia                    uukaioparai                              ovoiopa           isi   kooru          isi,'' osia puraroepa.
\m va          isi   -o          -ia      uukaio -pa       -ra         -ei         ovoio   -pa       isi   kooru          isi    osia pura -ro         -epa
\g PPRO.3.SG.N round -???        -LOC     drink  -PROG     -1.SG.A     -PRES.A     be.last -DERIV    round unripe.coconut round  as   say  -3.SG.M.A   -RP.A
\p PPRO        CLASS -SUFF.N.??? -ENC.N.6 V.A    -SUFF.V.2 -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 V.A     -SUFF.N.1 CLASS N.N            CLASS  CONJ V.A  -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5
\f ``Bai mi dring dispela laspela kulau,'' em i bin tok.
\fe ``I'll drink my last coconut,'' he said.

\ref 15
\t Vosia     Ragi sigoa              oupareva                              kooru          isi   toesia        uva  oavu    uvureva                      gurukoa.
\m vosia     Ragi sigo     -a        ou  -pa       -re         -va         kooru          isi   toe -sia      uva  oavu    uvu  -re         -va         gurukoa
\g when      name knife    -SG.N     get -PROG     -3.SG.M.B   -RP.B       unripe.coconut round cut -DEP.PURP so   another hear -3.SG.M.B   -RP.B       sound
\p PART.CONJ N.PN N.HYBRID -SUFF.N.2 V.B -SUFF.V.2 -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 N.N            CLASS V.B -SUFF.V.4 PART ???     V.B  -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 N.N
\f Taim Ragi em i kisim naip na i laik katim kulau em i harim wanpela nois.
\fe When Ragi got his kife to cut the coconut he heard a voice.

\ref 16
\t ``Viapau, viapau,  teapi     ragai     vuripieri.''
\m viapau    viapau   teapi     ragai     vuripie -ri
\g NEG       NEG      lest      PPRO.1.SG ruin    -2.SG.B
\p PART.NEG  PART.NEG PART.APPR PPRO      V.B     -SUFF.V.B.3
\f ``No ken, no ken, nogut yu bagarapim mi.''
\fe ``Don't! Don't! You'll hurt me.''

\ref Paragraph 17
\t Va          isi   sovarai iava kooru          isi   iriavu                vearopieva            riakova         kosioviropa.
\m va          isi   siovara iava kooru          isi   iria        -vu       vearopie  -va         riako -va       kosi -o          -viro     -epa
\g PPRO.3.SG.N round inside  ABL  unripe.coconut round RPRO.3.SG.F -ALT      make.good -RP.B       woman -SG.F     exit -3.SG.F.A   -COMPL    -RP.A
\p PPRO        CLASS N.LOC   POST N.N            CLASS RPRO        -SUFF.N.5 V.B       -SUFF.V.B.5 N.F   -SUFF.N.2 V.A  -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.4 -SUFF.V.A.5
\f Insait long kulau wanpela naispela meri i bin kam autsait.
\fe Out of the coconut appeared a very beautiful girl.

\ref 18
\t Ragi oira        oureva                      uva  oirava               kareroepa.
\m Ragi oira        ou  -re         -va         uva  oira        -va      kare   -ro         -epa
\g name PPRO.3.SG.F get -3.SG.M.B   -RP.B       so   PPRO.3.SG.F -ABL     return -3.SG.M.A   -RP.A
\p N.PN PPRO        V.B -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 PART PPRO        -ENC.N.6 V.A    -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5
\f Ragi em i kisim dispela meri i go long ples.
\fe Ragi took the girl and went home.

\ref Paragraph 19
\t Vosia     Pevarasi oira        kekereva,                       uva  orasitaroepa                        uva  akereva,
\m vosia     Pevarasi oira        keke    -re         -va         uva  orasita     -ro         -epa        uva  ake -re         -va
\g when      name     PPRO.3.SG.F look.at -3.SG.M.B   -RP.B       so   be.startled -3.SG.M.A   -RP.A       so   ask -3.SG.M.B   -RP.B
\p PART.CONJ N.PN     PPRO        V.B     -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 PART V.A.REFL    -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 PART V.B -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5
\f Taim Pevarasi i lukim dispela meri, em i kirap nogut na em i askim, 
\fe When Pevarasi saw this girl, he was surprised and he asked, 

\ref 19b
\t ``Apeisi ragavira oo            ourivo                      riakova?''
\m apeisi   ragavira oo            ou  -ri         -vo         riako -va
\g how      just     DEM.PROX.SG.F get -2.SG.B     -IP.B       woman -SG.F
\p INTER    ADV      DEM           V.B -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 N.F   -SUFF.N.2
\f ``Yu kisim em olsem wanem?''
\fe ``How did you get her?''

\ref Paragraph 20
\t ``Iriavu              avukava              tauvaavo,                     iria        ragai     tavievo                      kooru          atosia,           uva  aisi-vu                iava oo            vearopieva          riakova         karekeoe,''                    Ragi rera        aviavipiereva.
\m iria        -vu       avuka      -va       tauva -a          -vo         iria        ragai     tavi -e          -vo         kooru          ato     -sia      uva  aisi         -vu       iava oo            vearopie  -va       riako -va       kareke -o          -e          Ragi rera        aviavipie -re         -va
\g RPRO.3.SG.F -ALT      old.person -SG.F     help  -1.SG.B     -IP.B       RPRO.3.SG.F PPRO.1.SG tell -3.SG.F.B   -IP.B       unripe.coconut harvest -DEP.PURP so   round object -ALT      ABL  DEM.PROX.SG.F make.good -SG.F     woman -SG.F     appear -3.SG.F.A   -IP.A       name PPRO.3.SG.M explain   -3.SG.M.B   -RP.B
\p RPRO        -SUFF.N.5 N.HUM      -SUFF.N.2 V.B   -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 RPRO        PPRO      V.B  -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 N.N            V.B     -SUFF.V.4 PART CLASS        -SUFF.N.5 POST DEM           V.B       -SUFF.N.2 N.F   -SUFF.N.2 V.A    -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 N.PN PPRO        V.B       -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5
\f ``Mi bin halavim wanpela lapun meri, em i bin tokim mi long kisim tupela kulau, na insait long wanpela kulau dispela naispela meri kam autsait, Ragi em i kliaim.
\fe ``I helped an old woman, she told me to get two coconuts, and out of one of them appeared this wonderful girl,'' explained Ragi.

\ref Paragraph 21
\t ``Avaparai                            eisire             vegoaro          vokipavira varu tarasia,''     osia      puraroepa                    Pevarasi.
\m ava -pa       -ra         -ei         eisi      -re      vego   -aro      vokipavira varu tara -sia      osia      pura -ro         -epa        Pevarasi
\g go  -PROG     -1.SG.A     -PRES.A     like.this -ALL     jungle -POSS     morning    meat seek -DEP.PURP as        say  -3.SG.M.A   -RP.A       name
\p V.A -SUFF.V.2 -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 PART.MNR  -ENC.N.6 N.N    -SUFF.N.3 TIME       N.N  V.B  -SUFF.V.4 PART.CONJ V.A  -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 N.PN
\f ``Bai mi go painim abus tumora,'' Pevarasi tok.
\fe ``I'm going hunting tomorrow,'' said Pevarasi.

\ref Paragraph 22
\t Ovokipakouvuia                      ovokivu               iava Pevarasi avaroepa                    varu tarasia.
\m o-     vokipakou -vu       -ia      o-     voki -vu       iava Pevarasi ava -ro         -epa        varu tara -sia
\g SPEC-  morning   -ALT      -LOC     SPEC-  day  -ALT      ABL  name     go  -3.SG.M.A   -RP.A       meat seek -DEP.PURP
\p PRE.N- TIME      -SUFF.N.5 -ENC.N.6 PRE.N- N.N  -SUFF.N.5 POST N.PN     V.A -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 N.N  V.B  -SUFF.V.4
\f Long moning taim bilong narapela dei, Pevarasi em i go painim abus.
\fe Next morning, Pevarasi went hunting.

\ref 23
\t Voraivaaro            uva  avukava              aivaroreva.
\m vo-   raiva -aro      uva  avuka      -va       aivaro    -re         -va
\g SING- road  -POSS     so   old.person -SG.F     meet.with -3.SG.M.B   -RP.B
\p PRE-  N.N   -SUFF.N.3 PART N.HUM      -SUFF.N.2 V.B       -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5
\f Long rot em i bungim wankain lapun meri.
\fe On the way he met the same old woman.

\ref Paragraph 24
\t Ragai     tauvari,          varau                 kaeoro          erakoara,''        oisio puraopa                      avukava.
\m ragai     tauva -ri         vara      -u          kae   -oro      erako    -ara      oisio pura -o          -epa        avuka      -va
\g PPRO.1.SG help  -2.SG.B     come.down -2.SG.A     carry -DEP.SIM  firewood -PL.N     like  say  -3.SG.F.A   -RP.A       old.person -SG.F
\p PPRO      V.B   -SUFF.V.B.3 V.A       -SUFF.V.A.3 V.B   -SUFF.V.3 N.N      -SUFF.N.2 COMP  V.A  -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 N.HUM      -SUFF.N.2
\f ``Yu halavim mi long karim dispela paia wut,'' lapun meri tok.
\fe ``Help me carry this firewood,'' said the old woman.

\ref Paragraph 25
\t ``Riroara      rutu varau                 erakoara,''        Pevarasi osia      puraroepa.
\m riro -ara      rutu vara      -u          erako    -ara      Pevarasi osia      pura -ro         -epa
\g big  -PL.N     very come.down -2.SG.A     firewood -PL.N     name     as        say  -3.SG.M.A   -RP.A
\p ADJ  -SUFF.N.2 ADV  V.A       -SUFF.V.A.3 N.N      -SUFF.N.2 N.PN     PART.CONJ V.A  -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5
\f ``Em planti tumas,'' Pevarasi i tok.
\fe ``This is too much for you,'' said Pevarasi.

\ref 26
\t Oa          iava oaravuia                       vikiroepa,                         oaravu                raga kaesia.
\m oa          iava oara        -vu       -ia      viki       -ro         -epa        oara        -vu       raga kae   -sia
\g RPRO.3.SG.N ABL  RPRO.3.PL.N -ALT      -LOC     throw.away -3.SG.M.A   -RP.A       RPRO.3.PL.N -ALT      only carry -DEP.PURP
\p RPRO        POST RPRO        -SUFF.N.5 -ENC.N.6 V.A        -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 RPRO        -SUFF.N.5 ADV  V.B   -SUFF.V.4
\f Na em i troim sampela paia wut na karim sampela tasol.
\fe And he threw half of it away and carried a small load.

\ref Paragraph 27
\t Voavukava                  vokepaaroia                    uva  Pevarasi tavieva,
\m vo-   avuka      -va       vo-   kepa  -aro      -ia      uva  Pevarasi tavi -e          -va
\g SING- old.person -SG.F     SING- house -POSS     -LOC     so   name     tell -3.SG.F.B   -RP.B
\p PRE-  N.HUM      -SUFF.N.2 PRE-  N.N   -SUFF.N.3 -ENC.N.6 PART N.PN     V.B  -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5
\f Long haus bilong lapun meri, em i tokim Pevarasi olsem, 
\fe At the old woman's house she said to Pevarasi, 

\ref Paragraph 27.5
\t ``Voo iipau             rooia                riro kaekaeto         opitato            ra   aisirei                 ouri            kooru          isireivai''.
\m voo   iipa  -u          roo         -ia      riro kaekae -to       opita    -to       ra   aisi         -rei       ou  -ri         kooru          isi   -rei       -vai
\g here  go.up -2.SG.A     PPRO.3.SG.M -LOC     big  long   -SG.M     coconut  -SG.M     COMP round object -DL.CL     get -2.SG.B     unripe.coconut round -DL.CL     -INDEF
\p DEIC  V.A   -SUFF.V.A.3 PPRO        -ENC.N.6 ADJ  ???    -SUFF.N.2 N.HYBRID -SUFF.N.2 COMP CLASS        -SUFF.CL.1 V.B -SUFF.V.B.3 N.N            CLASS -SUFF.CL.1 -SUFF.N.6
\f ``Go antap long dispela longpela kokonas na kisim tupela kulau.
\fe ``Climb the tallest coconut tree and get only two nuts.

\ref 28
\t Aisi-a               uukaiouvere                 ra   aisi         kavuri                           aisi-a-ia                         uukaiovere       utupaua.
\m aisi         -a      uukaio -u         -vere     ra   aisi         kavu                  -ri        aisi              -a      -ia     uukaio -vere     utupaua
\g round object -N      drink  -2.SG      -NF       COMP round object left behind/left over -2.SG      ball/round object -N      -at     drink  -NF       following after/later
\p ???          -SUFF.N V.I    -SUFF.VI.4 -SUFF.V.5 COMP ???          ADJ                   -SUFF.VT.4 ???               -SUFF.N -SUFF.N V.I    -SUFF.V.5 TEMP
\f Kaikai wanpela nau na bihain kaikai narapela.''
\fe Eat one now and one later.''

\ref Paragraph 29
\t Osia      Pevarasi viapau   oisio oira        uvureva.
\m osia      Pevarasi viapau   oisio oira        uvu  -re         -va
\g as        name     NEG      like  PPRO.3.SG.F hear -3.SG.M.B   -RP.B
\p PART.CONJ N.PN     PART.NEG COMP  PPRO        V.B  -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5
\f Tasol Pevarasi i no bin harim.
\fe But Pevarasi didn't listen.

\ref 30
\t Vosia     iipa-paroepa                            etekutoaia               opitato            uva  rugorugooparoepa                            oisio,
\m vosia     iipa  -pa       -ro         -epa        eteku -to       -ia      opita    -to       uva  rugorugoo -pa       -ro         -epa        oisio
\g when      go.up -PROG     -3.SG.M.A   -RP.A       short -SG.M     -LOC     coconut  -SG.M     so   remember  -PROG     -3.SG.M.A   -RP.A       like
\p PART.CONJ V.A   -SUFF.V.2 -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 V.A   -SUFF.N.2 -ENC.N.6 N.HYBRID -SUFF.N.2 PART V.A       -SUFF.V.2 -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 COMP
\f Taim em i wok long go antap long sortpela kokonas, em i tingting olsem, 
\fe While he was climbing the shortest coconut tree, he thought to himself, 

\ref 31
\t ``Vovuuta   via            vaoia                    oaia                 ragai     riro riakovai        vatua               riakovai        ari       viapau oisio              ra   vovuutao            ropiragaa''.
\m vo-   vuuta via            vao             -ia      oa          -ia      ragai     riro riako -vai      va{PPRO}    - tu -a riako -vai      ari       viapau oisio              ra   vo-   vuuta -o      ropi            - raga      -a
\g SING- time  make something DEM.PROX.3.SG.N -LOC     RPRO.3.SG.N -LOC     PPRO.1.SG big  woman -INDEF    PPRO.3.SG.N -       woman -INDEF    but       NEG    this way/like this COMP SING- time  -3.SG.F waste something - only/just -1.SG
\p PRE-  N.N   V.T            DEM             -ENC.N.6 RPRO        -ENC.N.6 PPRO      ADJ  N.F   -SUFF.N.6                     N.F   -SUFF.N.6 PART.CONJ NEG    ???                COMP PRE-  LOC   -SUFF.VIV.T             - ADV       -SUFF.VT.4
\f ``Dispela em i taim bilong mi long gat plenti naispela meri na mi no inap misim''.
\fe ``This is my only chance to have many beautiful wives and I'm not going to miss out on it.'' 

\ref 31
\t Uva  riroara        rutu atoreva                         kooruara.
\m uva  riro -ara      rutu ato     -re         -va         kooru          -ara
\g so   big  -PL.N     very harvest -3.SG.M.B   -RP.B       unripe.coconut -PL.N
\p PART ADJ  -SUFF.N.2 ADV  V.B     -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 N.N            -SUFF.N.2
\f Na em i daunim plenti kulau.
\fe And he brought many nuts down.

\ref 32
\t Sigoa              ivureva                      uva  rogoroepa                     kooruara                 rutu toepaoro.
\m sigo     -a        ivu  -re         -va         uva  rogo  -ro         -epa        kooru          -ara      rutu toe -pa       -oro
\g knife    -SG.N     pull -3.SG.M.B   -RP.B       so   start -3.SG.M.A   -RP.A       unripe.coconut -PL.N     very cut -PROG     -DEP.SIM
\p N.HYBRID -SUFF.N.2 V.B  -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 PART V.A   -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 N.N            -SUFF.N.2 ADV  V.B -SUFF.V.2 -SUFF.V.3
\f Em i pulim naip na stat long katim olgeta kulau.
\fe He grabbed a bush knife and started to cut all of them open.

\ref Paragraph 33
\t Aue  vapapie-reva                                     uva  kearoepa                         oisio tavauruva              osia      rakoru kare    kosiaviropa                            okarea                        pisiapie       gasiroia                  toupaiva                              ora       oo            varaarovu                       rutu toupaiva                              oea        kosiaviropa                            kooru      isiro            sovarai             iava.
\m aue  va      -pa       -pie     -re        -va        uva  kea      -ro         -epa        oisio tavauru      -va       osia      rakoru kare    kosi -a          -viro     -epa        o             -kare   -a      pisiapie       gasi  -ro        -ia      tou -pa       -i          -va         ora       oo            vara        -aro      -vu       rutu tou -pa       -i          -va         oea        kosi -a          -viro     -epa        kooru      isi   -ro        siovara -i          iava
\g CONN 3.SG.N  -PROG     -CAUS    -3.SG.M    -RP        so   confused -3.SG.M.A   -RP.A       like  teenage.girl -SG.F     as        snake  animals exit -3.PL.A     -COMPL    -RP.A       DEM.PROX.SG.F -PL     -N      make.different break -PL.CL     -LOC     be  -PROG     -3.PL.B     -RP.B       and       DEM.PROX.SG.F PPRO.3.PL.F -POSS     -ALT      very be  -PROG     -3.PL.B     -RP.B       PRO.3.PL.M exit -3.PL.A     -COMPL    -RP.A       unripe.cocoround -PL.CL     inside  -ABS        ABL
\p CONN PRO.PER -SUFF.V.3 -SUFF.VI -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 PART V.A      -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 COMP  N.F          -SUFF.N.2 PART.CONJ N.F    FFP     V.A  -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.4 -SUFF.V.A.5 PRO.DEM       -N.SUFF -SUFF.N V.B            V.B   -SUFF.CL.1 -ENC.N.6 V.B -SUFF.V.2 -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 PART.CONJ DEM           PPRO        -SUFF.N.3 -SUFF.N.5 ADV  V.B -SUFF.V.2 -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5 PPRO       V.A  -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.4 -SUFF.V.A.5 N.N        CLASS -SUFF.CL.1 N.LOC   -SUFF.N.??? POST
\f Abrus long kisim naispela meri, plenti snek bilong ol sais, shaip, na kala i kam autsait long kulau.
\fe Instead of beautiful girls, out of the coconuts came snakes of all sizes, shapes, and colors.

\ref 34
\t Pevarasi torireva.
\m Pevarasi tori -re         -va
\g name     flee -3.SG.M.B   -RP.B
\p N.PN     V.B  -SUFF.V.B.3 -SUFF.V.B.5
\f Pevarasi i bin ranawe.
\fe Pevarasi ran away.

\ref 35
\t Rakoru kare    oea        raivaara        rutuia        uvuipievira       avaaepa                     vegoaro.
\m rakoru kare    oea        raiva -ara      rutu -ia      uvuipie     -vira ava -a          -epa        vego   -aro
\g snake  animals PRO.3.PL.M road  -PL.N     very -LOC     make enough -ADV  go  -3.PL.A     -RP.A       jungle -POSS
\p N.F    FFP     PPRO       N.N   -SUFF.N.2 ADV  -ENC.N.6 V.B         -SUFF V.A -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 N.N    -SUFF.N.3
\f Ol snek i bin go long olgeta hap rot insait long bus.
\fe The snakes went in all direction into the bush.

\ref Paragraph 36
\t Eva          vituaro oa          iava rakoru kare    karekeaepa                     Irian  Jaya-ia.
\m eva          vituaro oa          iava rakoru kare    kareke -a          -epa        Irian J*Jay -a          -ia
\g DEM.MED.SG.N source  RPRO.3.SG.N ABL  snake  animals appear -3.PL.A     -RP.A       Irian J***  -???        -LOC
\p DEM          N.N     RPRO        POST N.F    FFP     V.A    -SUFF.V.A.3 -SUFF.V.A.5 N.PN   ***  -SUFF.N.??? -ENC.N.6
\f Em as bilong ol snek i bin kamap long Irian Jaya.
\fe That is how snakes came to Irian Jaya.
