<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>

<!--© The Office of the High Commisioner for Human Rights-->

<udhr iso639-3='ote' xml:lang='ote' key='ote' n='Otomi, Mezquital' xmlns="http://www.unhchr.ch/udhr">
   <title>XO MAA NU XIJMOJO̱I NU KUCHTI KJA'NI</title>
   <preamble>
      <title>XO MAA</title>
      <para>Nu ro nde̱jte̱ ka ro jiegi nu föste i nu jiegi xa'to da nu xijmojo̱i pe̱tsi i füdi ka ro mu̱i ka metsi nu yu kuchti ra gentho i jingi ne da uni gotho yu mutsi kja'ni;</para>
      <para>Nu ro nde̱jte̱ jingi pädi i jingi ne'ju nu kuchti kja'ni xo kja kosa jingi zoo pa nu yu kja'ni; i xo maa'mu, i ne'ju ra dté nu kja'ni, bi nka tse xijmojo̱i i yu kja yu kja'ni, i bi to nu tzu i ni tu'ju bi tze nu ro föste nu ro ña i nu ro föste i bi tse nu ro mu̱i;</para>
      <para>Nu ro nde̱jte̱ ra zoo pa nu kuchti yu kja'ni da föchte nu ajte̱ da yu kuchti, pada guani nu zoya jinda maa ra nda tze̱di i da bottu yu kja'ni i da maa tzo'ju ko nu manda ajte̱;</para>
      <para>Nu ro nde̱jte̱ pa nu da knja i da ye̱te, da ne ju ra zoo ko yu ra xijmojo̱i;</para>
      <para>Nu ro nde̱jte̱ nu yo jñini de yu xijmojo̱i xomaa nu ro je'mi i ne nu yo kuchti de nu nzoya, i ka nzu̱ yu kja'ni i r aguentho nu kuchti de yu nzoya i nu nana; i xo ma'mu xo zoo i ma'mú nu da te i da te a putze nu ro mu̱i pa ka yo kja'ni yo libre;</para>
      <para>Nu ro nde̱jte̱ nu yo jñini ra mütsi xo ma ma'mú i xo nguajuia, xo nföchte ku nu mutsi de yu jñini, nu xijmojo̱i i ne i kuchti i fötsi yu yo nzoya;</para>
      <para>Nu ro nde̱jte̱ i juadi yu i bini nu ro kuchti i da jiegui'ju gotho i mporta pa nu ankja nu i da tute ka xo maa;</para>
      <para>XO MONTSIJU̱ GOTHO MA'MU NU XO MAA NU XIJMOJO̱I NU KUCHTI KJA'NI</para>
      <para>I ne'ju gotho yu kñi'ni i nu xijmojo̱i da pa'nu ra'ra, da kuädi nu kja'ni ko nu ajte, i bini'ju teni, i ma'mu, ko nu ro ujti i nu ro xömpite i nzengua ka kuchti ka, ma'mu, da ma ka ju ra zoo ko yu jñini i gotho nu xijmojo̱i, nu pudi i ni i kja nu xijmojoi ni a yu jñi'ni i buni a mu̱ntsi koyu jñi'ni i ku nu a ajte.</para>
   </preamble>
   <article number="1">
      <title>N'a nfini (1)</title>
      <para>Gotho nu kja'ni i mu̱i ra zoo i gotho ro kuchti, i tu'ni nu ro ña padä bini i da budi, da mu̱i ra zoo koyu gotho yu kja'ni i yo kuadi.</para>
   </article>
   <article number="2">
      <title>Yojo nfini (2)</title>
      <para>Gotho yu kja'ni i jka nu ro kuchti da yödi nu ji maa, jinda yo̱'ni te'ma kolor, ka ro taxi ora böti, ro nzoya o ro nana, ankja ga ña, kja i ne ro tsi nkja kua jina, kuaro mingu kua, kua jina, kua ja ro do̱mi, kua jina, o abu xo mui ankja.</para>
      <para>I jinda, to̱ni jari ñiji, ka no político, kua ro mingú kua, kua ro jiapu, kua ro mingú nu a jñini nua jingui kuti a xijmojo̱i.</para>
   </article>
   <article number="3">
      <title>Jñu nfini (3)</title>
      <para>Gotho nu kja'ni kja kuchti nu ro nzáki, da födi nu ro kja'ni.</para>
   </article>
   <article number="4">
      <title>Goo nfini (4)</title>
      <para>Kotho ra kaki gi pe'fi; ra dra ngú, kotho da xiki jingi ka ganku nugege.</para>
   </article>
   <article number="5">
      <title>Ku̱ta nfini (5)</title>
      <para>Kotho da ndampi kotho da xiki te da xiki.</para>
   </article>
   <article number="6">
      <title>Ba'to nfini (6)</title>
      <para>Gotho ro kja'ni ka kuchti, gotho yonguädi, da püdi ro kja'ni.</para>
   </article>
   <article number="7">
      <title>Yojto nfini (7)</title>
      <para>Gotho ra gentho nu a nu tzukua, jingi toni ankja, kuchti ra gentho, pödi bu ro tzukua. Gotho i kja kuchti i gentho i fudi ji gotho nu bi jingi ne nu i maa i ji gotho kjapi nu a jinguine.</para>
   </article>
   <article number="8">
      <title>Jñato nfini (8)</title>
      <para>Gotho nu kja'ni ja ro kuchti da janda ro fende, nu a yo födi, xo da fötsi ko yu neda kapi jinda zoo ko ni ro kuchti nu i pödi nu ro ajte.</para>
   </article>
   <article number="9">
      <title>Gu̱jto nfini (9)</title>
      <para>Kotho da zoo da me̱ndi da goti'ki, nu a födi.</para>
   </article>
   <article number="10">
      <title>Re'ta nfini (10)</title>
      <para>Gotho nu kja'ni ka ro kuchti, i ra guentho, da ntede i da nu a i fötsi yu yo tu, päda füdi to ka, ja ro ranzo ka tsifi, nu a ro födi.</para>
   </article>
   <article number="11">
      <title>Re'ta ma n'a nfini (11)</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni i tsifi xo ja nda ji ra zoo, jka ro kuchti a da maa gege, ji xo kja, nu ro ajte da fötsi ko nu ro tzu̱kua nu ro födi xo maa da göti gotho.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Kotho da zoo te da ka'ki nu bu te ko Péfi tä dä kati, ko nu tzu̱kua i nu a bunu födi da kati ku ri kuchti de nu kñini i nu xojmojo̱i. I ningi nkajapu jinda zoo te da kaki, jinse nu föchte nu jinda zoo.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="12">
      <title>Re'ta ma yojo (12)</title>
      <para>Kotho da zoo te da xiki nu ri nzáki, i nu ri mi'ni, nu ri ngú nu aki je'mi i xätho da tsiki nu ri kja'ni. Gotho nu kja'ni ka kuchti i da fötsi nu tzu̱kua bi te da kapi.</para>
   </article>
   <article number="13">
      <title>Re'ta ma jñu (13)</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni ka kuchti a da ño ra zoo i da juajni a da mui gotho yu̱ jñini.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Gotho ni kja'ni ka kuchti a buni de nu ro jñi'ni, da goji nu a ro jñini.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="14">
      <title>Re'ta ma goo (14)</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Bu i toni te da kapi, gotho nu kja'ni ku ro kuchti päda jiodi ntidi da mu̱i, i da mu̱i ra zoo, make jingro jñini.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>No kuchti jinda zoo da te da tsiki yu yo política o te xo bini ju o te ne da xiki.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="15">
      <title>Re'ta ma ku̱ta nfini (15)</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni ka kuchti a da mu̱i na jñini.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Kotho da ñinki jinda zoo gi mu̱i na jñini o da xiki gi maa pi nda jñini.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="16">
      <title>Re'ta ma rato nfini (16)</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Yu nzoya i nu nana, bi ya ra zoo da nthati, ka kuchti, kotho da zoo te da xiki, make ro mingu ndanpa, ra kuchti da nthati, da mubi i da nthati kui bu da ne da gege xo da zoo ga jinda nthati.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Be ne'ui da zoo da nthati yu yo ra'yo nzoya i nana da zoo da nthati.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Nu mi'ni guenu ra zoo da nka pa yu kja'ni da bu̱di i da nka kuchti da fötsi yu yo kja'ni i nu ro ajte.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="17">
      <title>Re'ta ma yojto nfini (17)</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni ka ro kuchti da me̱tsi ro meti, ratse o kuadi'ju.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Kotho te da xiki de nu ri me̱ti.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="18">
      <title>Re'ta ma jñato nfini (18)</title>
      <para>Gotho nu kja'ni kuchti da fini nu ro mui; nu kuchti i ño'ui ni bu da kambia nu ro mu̱i, i da maa anja di mu̱i, da raze o da mu̱ntsi, da no'ui yu kja'ni o da raze, kon nu ro xodi, nu ro mu̱i.</para>
   </article>
   <article number="19">
      <title>Re'ta ma gujto nfini (19)</title>
      <para>Gotho nu kja'ni ka ro kuchti anja ga bini pa maa; nu ro kuchti gotho da xifi te da xifi ankja ga ro nfini, da ñoni i da tu'ni ka ne, pa da nu'ti gege, i kotho ñimbi jina, gotho yu maa yu nkja.</para>
   </article>
   <article number="20">
      <title>Ñonte nfini (20)</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni ka kuchti de nu ro mu̱ntsi yu kja'ni.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Kotho da zoo da xiki gi kiti manke jingi ne nu aro mu̱ntsi.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="21">
      <title>Ñonte ma n'a nfini (21)</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni ka ro kuchti da ñiti nu ajte de nu jñini, da niete nu yo ra kja'ni o gege'tze.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni ka ro kuchti da ñiti, ra gentho, nu yo me̱fi go ajte nu ro kja'ni</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Nu ne yu kja'ni de jñini geru ra zoo i da jiete nu ajte; nu bi ne daña ko yu tdani pa de pe'nu a ko nu ajte, tzoto i danuju̱.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="22">
      <title>Ñonte ma yojo nfini (22)</title>
      <para>Gotho nu kja'ni komu i binu a muntsi, ka ro kuchti pa da mödi, pa mu ro jñini, nda föchte nu xijmojo̱i, nu ro muntsi i nu ro do̱mi nu ro jñini, yu yo kja'ni, i nu ro mu̱i ne kja'ni a tè nu ro kja'ni.</para>
   </article>
   <article number="23">
      <title>Ñonte ma jñu nfini (23)</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni ka kuchti nu ro be̱fi, ka ro kuchti a da juani, a nu ro be̱fi i da fochte nu ro be̱fi.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni ka ro kuchti, xatho da tsifi, ra gentho nu pe̱fi ra gentho gotho.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni pe̱fi ka kuchti a da tu'ni da ro do̱mi ka tu'ja pa da, ñini yu yo bätsi, nu yo mini, pa da mu̱i ra zoo'ju, i da bödi'ju.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni ka kuchti da ka da ro ngú ajte pa da müntsi'ju da K'ati yu yo mu̱i.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="24">
      <title>Ñonte ma goo nfini (24)</title>
      <para>Gotho nu kja'ni ka ro kuchti da tzo'ye nda rato, da mi de nu ro be̱fi i nu ro tzo'ye da ngutibi.</para>
   </article>
   <article number="25">
      <title>Ñonte ma ku̱ta nfini (25)</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni ka kuchti da mu̱i ra zoo, ko nu ro mini, nu ro jñuni, nu ro jee, nu ro ngú, pa nu ro ñithi, pa gotho yu joni; i ka kuchti da bu tutsi ro tu'ju nu a da ka jñine, da goji, ra'me, ranchu, i bi ndejta o te da thogi nu ro nzáki.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Nu ro me i nu ro bätsi i ka kuchti da födi ra zoo. Gotho yu bätsi, xo mu̱i de nu ro nthati, ka kuchti da fötsi.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="26">
      <title>Ñonte ma ra'to nfini (26)</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Gotho kja'ni ka kuchti da ujti'te. Nu ujti'te da ka ji'da kuti, nu ro ujti'te ro da a'tze̱di. Nu ro ujti ra käy i nu ra tee ka kuchti pa gotho yu i ne; na yu ne da pädi ra tee gotho ra gentho.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Nu ro ujti ra zoo pa da tee nu ro pädi nu ro kja'ni i nu i nze̱ngua yu kuchti mu̱i kja'ni. Pa da föchte pa da bädi, da ña i da ne'ju gotho yu xijmojo̱i i gotho yu mu̱ntsi natho nu ra jña, i da ño da ña gotho nu yo kñini pa da te nu yo be̱fi yu xijmojo̱i pa da mui ra zoo.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Gotho yu ta ka kuchti da juajni nu ro ujti pa da pádi yu yo bätsi.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="27">
      <title>Ñonte ma uojto nfini (27)</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni ka kuchti da maa'nka bini de nu ro nzáki nu ro mu̱i de nu jñini, a da nuti ñu ro tee i nu ra zoo nu ro jñini.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni ka kuchti a da pödi nu ro nfini i yu̱ ra zoo yo meti gege.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="28">
      <title>Ñonte ma jñato nfini (28)</title>
      <para>Gotho nu kja'ni ka kuchti da mu̱i ra zoo nu a nu kñini o da pi n'angu kñini ka kuchti xo maa i da nka.</para>
   </article>
   <article number="29">
      <title>Ñonte ma gujto nfini (29)</title>
      <orderedlist>
         <listitem>
            <para>Gotho nu kja'ni petsi te da me'fi, nu a ro kñini, pa da zoo ra kja ra zoo ku̱ nu ro kja'ni.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Bu da me'fi yo kuchti. Gotho nu kja'ni da me'fi gangu nu ya xo maa nu ro tzu̱kua pa da budi i da la yu yo kuchti gangu bini.</para>
         </listitem>
         <listitem>
            <para>Nu yu kuchti jinda zoo da, ka bu, da ne da böti nu ro nfini pa nu ro xijmojo̱i.</para>
         </listitem>
      </orderedlist>
   </article>
   <article number="30">
      <title>Jñu'te nfini (30)</title>
      <para>Kotho nu maa nu je'mi da zoo da jiete nu kuchti nu jñini, nu müntsi o nu kja'ni, pa da zoo da jiete o da ka da ñingi jingi ka kuchti da jiete nu xo maa nu a nu je'mi.</para>
   </article>
</udhr>