\_sh v3.0  400  Rotokas Text

\id Little Kana
\au Jayne Auboti

\ref Paragraph 1
\t Gareto               Kara vegoaia        vokasia                            avaroepa.
\m gare         -to     kara vegoa  -ia     voka                     -sia      ava -ro        -epa
\g small/little -MASC   leaf jungle -at     walk/scan/glance through -PURP     go  -3.SG.M    -RP
\p ADJ          -SUFF.N N.N  N.N    -SUFF.N V.T                      -SUFF.V.4 V.I -SUFF.VI.4 -SUFF.VI.5
\f Liklik Kana i bin go lukluk raun long bus.
\fe Little Kana went to explore the bush.

\ref 2
\t Turavego                             sovaraia kokovara isiro                     takuraisiro               kekereva.
\m tura                        - vego   sovaraia kokovara isi            -ro        takura -isi    -ro        keke -re        -va
\g shingle of sewn sago leaves - jungle inside   unripe   group of ferns -3.SG.M    egg    -CLASS  -3.SG.M    look -3.SG.M    -RP
\p N.???                       - N.???  POST     ADJ      CLASS          -SUFF.VI.4 N.N    -SUFF.N -SUFF.VI.4 V.T  -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5
\f Insait long bik bus em i bin lukim grinpela kiau.
\fe In the jungle he saw green eggs.

\ref 3
\t ``Ee             kokovarara          vaorao                           avekeara?
\m e      -e        kokovara -ra        vao         -ra        -o        aveke      -ara
\g hey/eh -3.SG.F   unripe   -1.SG      PROX.3.SG.N -1.SG      -3.SG.F   stone/rock -PL
\p EXCL   -SUFF.V.4 ADJ      -SUFF.VI.4 DEM         -SUFF.VI.4 -SUFF.V.4 N.F        -SUFF
\f ``Em ol dispela grinpela ston?
\fe ``Are these green stones?

\ref 4
\t Vara       oupavoi                              vara       karekepiesia        ragai   vateiraraaropa.
\m vara       ou               -pa       -voi      vara       karekepie -sia      ragai   vate   -irara  -aro    -pa
\g 3.PL.F     get/take/receive -PROG     -PRES     3.PL.F     show      -PURP     1.SG    friend -PL     -POSS   -for/with
\p PRO.3.PL.F V.T              -SUFF.V.3 -SUFF.V.5 PRO.3.PL.F V.T       -SUFF.V.4 PRO.PER N.N2   -SUFF.N -SUFF.N -SUFF.N
\f Bai mi kisim ol i go na soim long pren bilong mi.
\fe I'll take them and show them to my friends.

\ref Paragraph 5
\t Kasiu     uriopa         rerava              tariosia.
\m kasiu     urio -pa       rera    -va         tario        -sia
\g cassowary come -RP       3.SG.M  -with       chase/pursue -PURP
\p N.???     V.I  -SUFF.V.5 PRO.PER -SUFF.N.??? V.T          -SUFF.V.4
\f Murok i bin kam na raunim em.
\fe A cassowary came and chased him away.

\ref 6
\t Gareto               Kara torireva                       riro ikauvira.
\m gare         -to     Kara tori     -re        -va        riro ikauvira
\g small/little -MASC   name run away -3.SG.M    -RP        big  quickly/fast/rapidly
\p ADJ          -SUFF.N N.PN V.T      -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 ADJ  ADV
\f Liklik Kana i bin ranawe hariap kwik.
\fe Little Kana ran very fast.

\ref Paragraph 7
\t Gareto               Kara iparoepa         gareavia              vaesia.
\m gare         -to     Kara iparo -epa       gareavi       -a      vaesia
\g small/little -MASC   name ridge -RP        almost/nearly -N      slope/steep area
\p ADJ          -SUFF.N N.PN ???   -SUFF.VI.5 ADV           -SUFF.N N.N
\f Liklik Kana i go antap long liklik maunten.
\fe Little Kana climbed up a hill.

\ref 8
\t Aue            kekereva                   erakopakou                                         isisiokou                           oa      guruvira             toupaiva                                vegoa  vuruvuruiaroia.
\m Au   -e        keke -re        -va        erako            - pako                 -u         isi            - sioko   -u         oa      guruvira             tou     -pa       -i         -va        vegoa  vuruvuruia                     -ro        -ia
\g name -3.SG.F   look -3.SG.M    -RP        collect firewood - break/raze/tear down -2SG       group of ferns - chayote -2SG       3.SG.N  stacked/heaped/piled be/stay -PROG     -3.PL      -RP        jungle be between or in the middle of -3.SG.M    -at
\p N.PN -SUFF.V.4 V.T  -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 V.I              - V.T                  -SUFF.VI.4 CLASS          - ???     -SUFF.VI.4 PRO.REL ADV                  V.I     -SUFF.V.3 -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 N.N    V.I                            -SUFF.VI.4 -SUFF.N
\f Em i bin lukim ol drai gras i hip namel long bus.
\fe He saw dried grass heaped in the middle of the bush.

\ref Paragraph 9
\t ``E    resio                 kepa           vaoia?
\m e      resi       -o         kepa           vao         -ia
\g hey/eh place/spot -3.SG.F    house/building PROX.3.SG.N -at
\p EXCL   N.???      -SUFF.VI.4 N.N            DEM         -SUFF.N
\f ``Dispela em i kunai gras?
\fe ``Is this a kunai house? 

\ref 10
\t Ragai   avaparai                           va      kekesia.
\m ragai   ava -pa       -ra        -i        va      keke -sia
\g 1.SG    go  -PROG     -1.SG      -PRES     3.SG.N  look -PURP
\p PRO.PER V.I -SUFF.V.3 -SUFF.VI.4 -SUFF.V.5 PRO.PER V.T  -SUFF.V.4
\f Bai mi go na lukim.''
\fe I'll go and see.''

\ref 11
\t Tutupieereva                    va      vurasia.
\m tutupie    -ere      -va        va      vura            -sia
\g come close -2/3DL.F  -RP        3.SG.N  look at/gaze at -PURP
\p V.T        -SUFF.V.4 -SUFF.VT.5 PRO.PER V.T             -SUFF.V.4
\f Em i go klostu na lukim.
\fe He went close to see it.

\ref Paragraph 12
\t Aakova koue  kosioviropa                                oira    vo     kakaeroarova                             koue  kakaero              uva  rera   tarioeva.
\m aakova koue  kosi        -o         -viro     -pa       oira    vo     kakae        -ro        -aro    -va      koue  kakae        -ro     uva  rera   tario        -e         -va
\g mother pig   go out/exit -3.SG.F    -COMPL    -RP       3.SG.F  this/hesmall/little -3.SG.M    -POSS   -with    pig   small/little -3.SG.M so   3.SG.M chase/pursue -3.SG.F    -RP
\p N.F    N.??? V.I         -SUFF.VI.4 -SUFF.V.3 -SUFF.V.5 PRO.PER ???    ADJ          -SUFF.VI.4 -SUFF.N -SUFF.N.?N.??? ADJ          -SUFF.VICONJ PRO.PERV.T          -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5
\f Mama pik i bin kam autsait wantaim ol liklik pikini pik na raunim em.
\fe A mother pig came out with her piglets and chased him away.

\ref Paragraph 13
\t Gareto               Kara kareroepa                    atoiare.
\m gare         -to     Kara kare   -ro        -epa       atoi                -are
\g small/little -MASC   name return -3.SG.M    -RP        village/home/banana -DL
\p ADJ          -SUFF.N N.PN V.I    -SUFF.VI.4 -SUFF.VI.5 N.N                 -SUFF.N
\f Liklik Kana i bin go long ples.
\fe Little Kana went to the village.

\ref 14
\t Uva  vurivuriva     kokotu               kekereva                   osia paupaopa                  vuavuapaova                           evao  va      reroaro.
\m uva  vurivuri -va   kokotu               keke -re        -va        osia paupa -o        -pa       vuavua -pa       -o        -va        evao  va      reroaro
\g so   tan      -FEM  sucker of taro plant look -3.SG.M    -RP        as   chair -3.SG.F   -RP       cool   -PROG     -3.SG.F   -RP        tree  3.SG.N  underneath/under
\p CONJ ADJ      -SUFF N.N                  V.T  -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 CONJ N.N   -SUFF.V.4 -SUFF.V.5 ADJ    -SUFF.V.3 -SUFF.V.4 -SUFF.VT.5 N.??? PRO.PER LOC
\f Em i bin lukim braunpela kakaruk sindaun andanit long diwai.
\fe He saw a brown hen sitting under a shady tree.

\ref Paragraph 15
\t ``Eee,                     opita   guruvaro                    iava       tuariripava               o               pekuri?''
\m e      -e        -e        opita   guruva           -ro        iava       tuariripa      -va        o               pe           - ku                           -ri
\g hey/eh -3.SG.F   -3.SG.F   coconut leaf/paper money -3.SG.M    from/about relic/artifact -RP        this female/her leave/let be - satisfied with/finished with -2.SG
\p EXCL   -SUFF.V.4 -SUFF.V.4 N.N     N.N              -SUFF.VI.4 PREP       N.N            -SUFF.VT.5 NDF             V.I          - V.I                          -SUFF.VT.4
\f ``Dispela em i olpela basket bilong kokonas?
\fe ``Is this an old coconut basket?

\ref 16
\t Oira    oupavoi                              ragai   vararore                        kaukauara.''
\m oira    ou               -pa       -voi      ragai   vara       -ro        -re       kaukau       -ara
\g 3.SG.F  get/take/receive -PROG     -PRES     1.SG    3.PL.F     -3.SG.M    -ALLATIVE sweet potato -PL
\p PRO.PER V.T              -SUFF.V.3 -SUFF.V.5 PRO.PER PRO.3.PL.F -SUFF.VI.4 -SUFF     N.???        -SUFF
\f Bai mi kisim em bilong kaukau long mi.''
\fe I'll get it for my kaukau.''

\ref Paragraph 17
\t ``Ko, ko, ko, ko,'' osia gaueva                        kokotu               ora  oira    vokarearo                 kakaekare.
\m                     osia gau      -e        -va        kokotu               ora  oira    vo        -kare   -aro    kakae        -kare
\g                     as   cry/weep -3.SG.F   -RP        sucker of taro plant and  3.SG.F  this/here -PL     -POSS   small/little -PL
\p                     CONJ V.T      -SUFF.V.4 -SUFF.VT.5 N.N                  CONJ PRO.PER ???       -N.SUFF -SUFF.N ADJ          -N.SUFF
\f ``Ko, ko, ko, ko,'' kakaruk i bin krai wantaim ol liklik pikinini kakaruk.
\fe ``Ko, ko, ko, ko,'' cried the chicken and her chicks.

\ref 18
\t Uva  rerava              tariopa.
\m uva  rera    -va         tario        -pa
\g so   3.SG.M  -with       chase/pursue -RP
\p CONJ PRO.PER -SUFF.N.??? V.T          -SUFF.V.5
\f Em i bin raunim em.
\fe She chased him away.

\ref Paragraph 19
\t Gareto               Kara avaroepa                  uukova      iare    ukaiosia.
\m gare         -to     kara ava -ro        -epa       uukova      iare    ukaio             -sia
\g small/little -MASC   leaf go  -3.SG.M    -RP        large river towards drink cool liquid -PURP
\p ADJ          -SUFF.N N.N  V.I -SUFF.VI.4 -SUFF.VI.5 N.F         PREP    V.I               -SUFF.V.4
\f Liklik Kana i bin go long wara long dring wara.
\fe Little Kana went to the river to drink water.

\ref 20
\t Uva  kasiputo            oteote    kekereva                   osia uusiparoepa                           uukova      vatuaroia.
\m uva  kasipu      -to     oteote    keke -re        -va        osia uusi  -pa       -ro        -epa       uukova      vatuaro        -ia
\g so   angry/cross -MASC   crocodile look -3.SG.M    -RP        as   sleep -PROG     -3.SG.M    -RP        large river edge/alongside -at
\p CONJ V.I         -SUFF.N N.M       V.T  -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 CONJ V.I   -SUFF.V.3 -SUFF.VI.4 -SUFF.VI.5 N.F         ???            -SUFF.N
\f Em i bin lukim bikpela pukpuk i bin slip long arere bilong wara.
\fe He saw a huge crocodile sleeping on the bank.

\ref Paragraph 21
\t ``Ee             kariava oia?''
\m e      -e        kariava o               -ia
\g hey/eh -3.SG.F   lizard  this female/her -at
\p EXCL   -SUFF.V.4 N.F     NDF             -SUFF.N
\f ``Dispela em i palai?
\fe ``Is this a lizard?

\ref 22
\t Oira    upoeavoi                                           ra   raaria                      oua                         ragai   varo    iare    kututou.
\m oira    upo                 -e        -a         -voi      ra   raa      -ri        -a      ou               -a         ragai   varo    iare    ku                           - tu                       -to     -u
\g 3.SG.F  strike/fight/murder -3.SG.F   -1SG       -PRES     and  Eh!/So?! -2.SG      -N      get/take/receive -1SG       1.SG    clothes towards satisfied with/finished with - fasten/strap on the back -MASC   -2SG
\p PRO.PER V.T                 -SUFF.V.4 -SUFF.VT.4 -SUFF.V.5 CONJ EXCL     -SUFF.VT.4 -SUFF.N V.T              -SUFF.VT.4 PRO.PER N.N     PREP    V.I                          - V.T                      -SUFF.N -SUFF.VI.4
\f Bai mi kilim em na kisim skin bilong em i go long kundu bilong mi.''
\fe I'll kill it and get the skin for my kundu.''

\ref Paragraph 23
\t Kasiputo            oteote    gisipo           karureva                                       uva  garetoava                                Kara tarioroepa.
\m kasipu      -to     oteote    gisipo           karu                     -re        -va        uva  gare         -to     -a      -va         Kara tari              -oro      -epa
\g angry/cross -MASC   crocodile mouth/talk/words open/unlock/untie/unhook -3.SG.M    -RP        so   small/little -MASC   -N      -with       name surround/encircle -SIM      -RP
\p V.I         -SUFF.N N.M       N.F              V.T                      -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 CONJ ADJ          -SUFF.N -SUFF.N -SUFF.N.??? N.PN V.T               -SUFF.V.4 -SUFF.VI.5
\f Bikpela pukpuk em i opim maus bilong em na raunim liklik Kana i go.
\fe The hudge crocodile opened its mouth and chased Little Kana away.

\ref 24
\t Uva  gaureva                        oisio,             ``Aioi,  aio,  oteote    roia,''       uva  ikaureva                        atoiare                     kepa           iare.
\m uva  gau      -re        -va        oisio              aio -i   aio   oteote    ro    -ia     uva  ikau      -re        -va        atoi                -are    kepa           iare
\g so   cry/weep -3.SG.M    -RP        this way/like this eat -??? food  crocodile 3SG.M -at     so   run/hurry -3.SG.M    -RP        village/home/banana -DL     house/building towards
\p CONJ V.T      -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 ???                V.T -??? N.??? N.M       PRO   -SUFF.N CONJ V.T       -SUFF.VT.4 -SUFF.VT.5 N.N                 -SUFF.N N.N            PREP
\f Em i bin krai, ``Aiyo! Aii! Aiyo! Pukpuk!'' na ranawe i go long haus bilong em.
\fe He cried ``Aiyoi! Aii! Aiyo! A crocodile!'' and ran all the way to his home.
