dunya kishilik hoquqi xitabnamisi

sz bshi

insanlar ailisining barliq ezalirining zige xas izzet-hrmitini shuningdek ularning barwer we tewrenmes hoquqini etrap qilishning dunyawi erkinlik, heqqaniyet we tinchliqning asasi ikenliki.

kixilik hoquqigha tibarsiz qarash we haqaret kelturush ewj lip kixilerning wijdanini bulghaydighan yawuz zorawanliqqa aylan'ghanliqi, hemme adem sz erkinliki we tikad erkinlikidin behrimen bolidighan hemde wehime we namratliqtin xaliy bolidighan dunyaning yetip klishi addiy xelqning aliy arzusi dep lan qilin'ghanliqi.

insanlarning ilajisizliqtin zorawanliq we zulum ustide isyan kturimiz dep tewekkulige heriket qilip yurmesliki chn, kishilik hoquqini qanun arqiliq idare qilish yoli bilen qoghdash zrr bolghanliqi,

dletler ara dosttluq munasiwetning tereqqiyatini algha srsh zrrluki.

birleshken dletler teshkilatigha eza dletler xelqining birleshken dletler xartiyiside zlirining asasiy kishilik hoquqi, insaniy izzet-hrmiti we qedir-qimmiti shuningdek er-ayallarning barawerlik hoquqi toghrisidiki eqidisini qayta tekitligenliki hemde bir qeder chong erkinlik asasida jem'iyetning yuksilishi we turmush derijisining yaxshilinishini algha srshke bel baghlighanliqi.

eza dletlerning birleshken dletler teshkilati bilen hemkarliship, kishilik hoquqi we asasiy erkinlikning omumyuzluq hrmetlinishi we emelge qoyulushini algha srsh yolida qet'iy iradige kelgenliki.

ashu hoquq we erkinlikni omumyzlk chushinishning shu qet'iy iradining toluq emelge ashurulushigha muhim tesir krsitidighanliqi.
kzde tutulghachqa, hazir
yighin,

barliq xelq we barliq dlet tiriship emelge ashuridighan ortaq lchem spitide mushu dunya kishilik hoquqi xitabnamisini lan qilidu. her bir adem we ijtimaiy apparatning mushu xitabnamini her daim este ching saqlap, telim we terbiye arqiliq hoquq we erkinlikning hrmetlinishni tiriship algha srshi hemde dletlerning we xelq'araning tedrijiy ilgirilesh tedbirliri arqiliq ashu hoquq we erkinlikning eza dletlerning zidiki xelq arisida shuningdek shu dletlerning bashqurush tewelikidiki zminida yasaydighan xelq arisida omumyzlk we unumluk tirap qilinishi we emelge qoyulushini umid qilidu:

1-madda
hemme adem zatidinla erkin, izzet-hrmet we hoquqta babbarawer bolup tughulghan. ular eqilghe we wijdan'gha ige hemde bir-birige qrindashliq munasiwitige xas roh bilen muamile qilishi krek.

2-madda
hemme adem mushu xitabnamide qeyt qilin'ghan barliq hoquq we erkinliktin behrimen bolush salahiyitige ige. ular irqi, renggi, jinsi, tili, dini, siyasiy qarishi yaki bashqa qarishi, dlet teweliki yaki ijtimaiy klip chiqishi, mlki, tughulushi yaki bashqa salahiyiti jehettin qilche perqlenmeydu.

uning ustige hemme adem ozi tewe dlet yaki zminning siyasiy, memuriy yaki xelq'ara ornining oxshash bolmasliqi bilen perqlenmeydu.  Bu zminning musteqil zmin, wakaliten bashquruluwatqan zmin.  aptonomiyisiz zmin yaki bashqa herqandaq igilik hoquqigha chek qoyulghan halettiki zmin bolushidin qet'iynezer.

3-madda
hemme adem hayatliqtin, erkinliktin we jismaniy bixeterliktin behrimen bolushqa hoquqluq.

4-madda
herqandaq ademni qul qilishqa yaki qul qatarida ishlitishke bolmaydu. herqandaq shekildiki qulluq tozumnimu, qullarni lip-stishnimu men'i qilish krek.

5-madda
herqandaq ademni rehimsizlik bilen qiynashqa yaki wehshiy, insaniyetsiz yaki jaqaret xaraktrlik muamilige yaki jazagha duchar qilishqa bolmaydu.

6-madda
hemme adem herqandaq jayda qanun aldidiki kishilik izzitini tirap qildurushqa hoquqluq.

7-madda
hemme adem qanun aldida babbarawer hemde qilche kemsitilmey, qanunning barawer qoghdishidin behrimen bolushqa hoquqluq. Hemme adem mushu xitabnamige xilap herqandaq kemsitishtin we mushundaq kemsitishke turtke bolidighan herqandaq qilmishning ziyankeshlikdin saqlinish chn, barawer qoghdashtin behrimen bolushqa hoquqluq.

8-madda
herqandaq adem ozining asasiy qanun yaki qanunlar bexsh etken asasiy hoquqi ziyankeshlikke uchrighanda, layaqetlik dlet soti arqiliq bundaq ziyankeshlik herikitidinunumluk qutulup qlishqa hoquqluq.

9-madda
herqandaq ademini herqandaq shekilde qolgha lishqa, nezer bent qilishqa yaki srgn qilishqa bolmaydu.

10-madda
hemme adem musteqil hem xalis sotning adil we ochuq soraq qilish bilen zining hoquqi we mejburiyitini mueyyenleshturushke hemde zige qoyulghan herqandaq jinayi eyibni niqliwlishqa ptnley teng hoquqluq.

11-madda
1) jinayi ishlar bilen erz qilin'ghanliki adem aqlash jehette lazimliq barliq kapaletke rishken ashkara sotta jinayiti barliqi qanun boyiche delillengiche gunahsiz dep qarilisqa hoquqluq.
2) herqandaq ademning herqandaq qilmishi yaki qilmishsizliqi sadir bolghan waqtida dlet qanuni yaki xelq'ara qanun boyiche jinayi ishlar jinayitini shekillendurmigen bolsa, jinayi ishlar jinayitini tkzgen dep hkm chiqirishqa bolmaydu.  jinayi jaza jinayet tkzgende tetbiq qilindighan qanundiki belgilimilerdikidin ghirlitiwtilse bolmaydu.

12-madda
herqandaq ademning xususiy turmushigha, ailisige, turalghu jayigha we xet-alaqisige xalighanche arilishiwlishqa bolmaydu. Uning sheni we shhritige hujum qilishqa bolmaydu. bundaq arilishishtin yaki hujumdin saqlinish chn, hemme adem qanunning qoghdishidin behrimen bolushqa hoquqluq.

13-madda
1) hemme adem herqaysi dletlerning zminida erkin kochushke we olturaqlishishqa hoquqluq.

2) hemme adem herqandaq dlettin ktishke, jomlidin z dletidin ktishke hoquqluq hemde zining dlitige qaytip klishke hoquqluq.


14-madda
1) hemme adem ziyankeshliktin saqlinish chn, bashqa dletlerde panah tileshke we panahlinishqa hoquqluq.
2) heqiqeten gheyriy siyasiy jinayet yaki birleshken dletler teshkilatning asasiy meqsiti we prinsipigha xilap qilmish bilen eyiblengen ehwal astida, bundaq hoquqtin paydilinishqa bolmaydu.

15-madda
1) hemme adem dlet tewelikidin behrimen bolushqa hoquqluq.
2) herqandaq ademni dlet tewelikidin xalighanche mehrum qilishqa bolmaydu. uning dlet tewelikini zgertish hoquqini inkar qilishqimu bolmaydu.

16-madda
1) yash qoramigha yetken er-ayallar irq. dlet teweliki we din jehettin herqandaq cheklimige uchrimay, toylishishqa we y tutushqa hoquqluq. Ular nikah jehette, toy qilghan mezgilde we nikah toxtimi bikar qilin'ghanda, barawer hoquqqa ige bolushi krek.
2) er terep bilen ayal terepning ixtiyar qilishi we tamamen maqul bolushi arqisidila toy qilishqa bolidu.
3) aile tebiiy we asasiy ijtimaiy birlik, u jem'iyet we dlet terpidin qoghdilishqa tgishlik.

17-madda
1) hemme ademning mlkke ongche igidarliq qilish hoquqi shuningdek bashqilar bilen shrikliship igidarliq qilish hoquqi bolushi krek.
2) herqandaq ademni mal-mlkidin xalighanche mehrum qilishqa bolmaydu.

18-madda
hemme adem idiyiwi, wijdaniy we diniy erkinlik hoquqigha ige: bu hoquq shu ademning zining dinini yaki tiqadini zgertish erkinlikni shuningdek zining dini yaki tiqadini diniy qide, emeliyet, namaz-ibadet we emrimerup arqiliq yalghuz yaki m, ashkara yaki mexpiy ipadilesh erkinlikni z ichige alidu.

19-madda
hemme adem z teshebbusini bildrush we pikir bayan qilish erkinlikidin behrimen bolushqa hoquqluq: bu hoquq mudaxilige uchrimay z teshebbusini saqlap qlish erkinlikini we uchur hem pikirlerni herqandaq waste arqiliq we dlet ayrimisigha qarimay izdesh, qobul qilish we tarqitish erkinlikini z ichige alidu.

20-madda
1) hemme adem tinch yol bilen yighin tkzsh we teshkilatlargha oyushush erkinlikidin behrimen bolushqa hoquqluq.
2) herqandaq ademni melum bir teshkilatning tewelikige otushke zorlashqa bolmaydu.

21-madda
1) hemme adem dletni idare qilishqa zi biwaste qatnishish yaki zi erkin tallighan wekili arqiliq qatnishish hoquqigha ige.
2) hemme adem z dlitining hkmet ishlirigha barawer purset bilen qatnishish hoquqigha ige.
3) xelqning iradisi hkmet hoquqining asasi: bu irade qerellik we heqiqiy saylam bilen ipadilinishi krek. saylam omumyzlk we barawer awaz brish hoquqigha asaslinishi hemde yoshurun awaz brish yaki obdanla erkin awaz brish boyiche lip brilishi krek.

22-madda
her bir adem jem'iyetning bir ezasi bolush spiti bilen, ijtimaiy kapalettin behrimen bolushqa hoquqluq hemde zining shexsiy izzet-hrmiti we kishilik ghururining erkin rawajlinishi chn zrr bolghan iqtisadiy, ijtimaiy jehettiki we medeniyet jehettiki her xil hoquqlardin behrimen bolushni emelge ashurushqa hoquqluq.  bu emelge ashurush dletning tirishchanliqi we xelq'ara hemkarliq arqiliq hemde herqaysi dletlerning teshkilati we bayliq ehwali boyiche bolidu.

23-madda
1) hemme adem ishleshke, erkinkesip tallashqa, adil we muwapiq xizmet sharaitidin behrimen bolushqa hemde ishsiz qlishtin saqlinish kapalitidin behrimen bolushqa hoquqluq.
2) hemme adem herqandaq shekilde kemsitilmey, oxshash ish chn oxshash heq lish hoquqigha ige.
3) ishligen ademning her biri adil we muwapiq heqtin behrimen bolushqa, zining we aile tawabiatining insaniy izzet-hrmetke layiq turmush sharaitigha ige bolushini kapaletke ige qilishqa, zrr tepilghanda. uninggha bashqa ijtimaiy kapaletni qoshumche qilishqa hoquqluq.
4) hemme adem zining menpeitini qoghdash chn, ishchilar uyushmisini teshkillesh we uninggha qatnishish hoquqigha ige.

24-madda
hemme adem dem lish we bikar yrsh hoquqidin, jumlidin ish waqtining chekini eqilge muwapiqlashturush hemde qerellik, maashliq dem lish hoquqidin behrimen bolidu.

25-madda
1) hemme adem ozining we aile tawabiatining salametliki we parawanliqini kapaletke ige qilish chn zrr bolghan turmush sewiyisidin, jumlidin ymeklik, kiyim-kchek, turalghu y, dawalinishtin we zrr ijtimaiy mulazimetchiliktinbehrimen bolush hoquqigha ige: ishsiz qalghanda, ksel bolup qalghanda, mejruh bolup qalghanda, tul qalghanda, qerighanda yaki tizginligili bolmaydighan bashqa ehwal bilen tirikchilik iqtidarini yoqatqanda, kapalettin behrimen bolushqa hoquqluq.
2) anilar we balilar alahide tibardin we yardemdin behrimen bolushqa hoquqluq. barliq balilar nikahliq yaki nikahsiz tughulghanliqigha qarimay, okhsha