<h2>Арабскія стаянкі Месяца</h2>

<p>Нябесная культура «Арабскія стаянкі Месяца» апісвае 28 абласьцей неба, выбраных у старажытнай Арабіі для вызначэньня дзённых становішчаў Месяца падчас ягонага падарожжа па небе. Сонца таксама праходзіць праз гэтыя стаянкі, затрачваючы 13-14 дзён на кожную стаянку, заканчваючы за 27 × 13 + 14 (працягласьць адной стаянкі — 14 дзён) = 365 свой гадавы кругабег па 28 стаянках.</p>

<p>Кожная стаянка вызначаецца зоркай ці ґрупай зорак.</p>

<h3>Гістарычны агляд</h3>

<p><em>Маназіл аль-Камар</em>, арабская назва месячных палацаў ці стаянак Месяца, — гэта сыстэма 28 зорак, ґруп зорак, ці месцаў на небе, побач зь якімі знаходзіцца Месяц у кожную з 28 ночаў свайго месячнага абароту. Гэтая сыстэма была прынятая арабамі ў даісламскую эпоху, да 7-га стагодзьдзя нашай эры. Раньнія згадкі поўнага сптсу стаянак Месяца знаходзяць у Абд аль-Маліка Ібн Габэба (памёр у 852 г.) са спасылкай на Маліка ібн Анаса (памёр у 795 г.).<sup><a href="#footnote-1">[1]</a></sup></p>

<p>Гэтая сыстэма выкарыстоўвалася каб вызначаць поры году й прадказваць надвор'е, асабліва дождж.<sup><a href="#footnote-2">[2]</a></sup> Арабы казалі: «Надвор'е кожнага <em>Нава</em> [пэрыяду з 13/14 дзён] вызначаецца адменным характарам дажджу, ветру й тэмпэратуры.<sup><a href="#footnote-4">[4]</a></sup>». Сонечны год дзяліўся на 28 пэрыядаў па 13 дзён, апрача аднаго, які меў 14 дзён, агулам складаючы 365 дзён. Гэтыя 28 пэрыядаў называліся <em>Анва'а</em>, мноства зорак ці астэрызмы, якія складаюць палац Месяца на Захадзе на сьвітаньні й узыходзячы супрацьлеглы палац на Ўсходзе. <em>Наў</em> атрымоўваў назву заходзячага палацу. Захад і ўзыход кожнага з 28 палацаў, аднаго за адным, утыварае сонечны год. Стаянка <em>Аль-Джабга</em> мае працягласьць у 14 дзён.<sup><a href="#footnote-3">[3]</a></sup><sup><a href="#footnote-4">[4]</a></sup></p>

<p>Дэталёвае апісаньне зорак кожнага палацу Месяца, час іхнага геліякальнага ўзыходу й збор астранамічных і мэтэараляґічных ведаў старажытных арабаў можна знайсьці ў <em>Кнізе Анва</em>, напісанай Ібн Кутайба (828—884 ці 889). Захаваліся копіі гэтай рукапіснай кнігі, і яна была надрукаваная ў Індыі ў 1956 годзе.<sup><a href="#footnote-5">[5]</a></sup></p>

<p>Выкарыстаньне палацаў Месяца працягвалася, і праз важнасьць ідэнтыфікацыі іх і часу іхнага геліякальнага ўзыходу былі напісаныя паэмы, якія апісвалі іх, а таксама былі створаныя кароткія трактаты, якія ідэнтыфікавалі іх і давалі парады сельскагаспадарчага, падарожнага й мэдыцынскага характару, зьвязаныя з кожным палацам. Напрыклад, паэма, прысьвечаная апісаньню зорак палацаў Месяца, якая прыпісваецца Мугамаду аль-Мукры (1578-1638), была апублікаваная Ґуставам-Адольфам дэ Каласанці-Матыліньскім у 1899 годзе ў ягонай кнізе «Les mansions lunaires chez les Arabes»<sup><a href="#footnote-6">[6]</a></sup><sup><a href="#footnote-7">[7]</a></sup>. Як прыклад трактату — трактат, напісаны Шаіхам Саліхам Аль-Шэтры (памёр каля 1891 г.), які мае назву «Каляндар для земляробаў».<sup><a href="#footnote-8">[8]</a></sup></p>

<h3>Сёньняшня выкарыстаньня стаянак Месяца</h3>
<p>Сельскагаспадарчыя альманахі, якія базуюцца на геліякальным узыходзе стаянак Месяца, усё яшчэ актыўна выкарыстоўваюцца. Афіцыйны каляндар Саудаўскай Арабіі мае іх у сваім складзе.<sup><a href="#footnote-9">[9]</a></sup> Вось прыклад выкарыстаньня календара, заснаванага на стаянках Месяца, для 13-ці дзённага пэрыяду, які пачынаецца з узыходам 3-й стаянкі <em>Аль-Турая</em> (Плеяд) на 7 чэрвеня: «Надвор'е становіцца гарачэйшым, а вятры мацнейшымі. Дзікія травы высыхаюць. Вада ў калодзежах мялее. Дажджы рэдка бываюць у гэты час. Вясеньнія насякомыя пачынаюць зьнікаць. Фінікі пачынаюць набірацца колеру. Раім паліваць дрэвы правільным аб'ёмам вады і спыняць паліў вінаграду, калі ягады пачнуць набірацца колеру.»<sup><a href="#footnote-10">[10]</a></sup> </p>

<h3>Ідэнтыфікацыя стаянак Месяца</h3>
<p> Ібн Кутайба (828—884 ці 889) ў сваёй <em>Кнізе Анва</em> дае падрабязныя апісаньні зорак кожнай стаянкі, але дакладную ідэнтыфікацыю можна атрымаць з <em>Кнігі нязьменных зорак</em> Аль-Суфі (памёр у 986 г.). У ёй Аль-Суфі ставіць у адпаведнасьць зоркам, вядомым старажытным арабам, зоркі з сузор'яў Пталемэя.</p>

<p>Азначэньне Аль-Суфі на прыкладзе <em>Аль-Ґафр</em>: «І 22-я [зорка Дзевы] і 23-я, якая ў хвасьце [краі адзеньня] разам з 25-й на левай назе [Дзевы] называюцца [арабамі] <em>Аль-Ґафр</em>, які ёсьць 15-м палацам Месяца.»<sup><a href="#footnote-11">[11]</a></sup><sup><a href="#footnote-12">[12]</a></sup> Паколькі нумары зорак сузор'яў Пталемэя маюць вядомыя каардынаты, то даволі проста вызначыць адпаведныя арабскія назвы зорак.</p>

<h3>Заўвагі па назвах зорак і астэрызмах у гэтай культуры</h3>
<p>старажытныя арабы часта давалі назву ґрупе зорак, напрыклад, тры зоркі паса Арыёна (δOri, εOri and ζOri) называліся «Шнурок пацерак» <em>аль-Нажм</em> (ﺎﻠﻨﻈﻣ). У гэтай культуры яны пазначаныя як «Шнурок пацерак 1», «Шнурок пацерак 2» і «Шнурок пацерак 3».</p>

<p>Усе назвы зорак у гэтай культуры — старажытнага арабскага паходжаньня, яшчэ ня зьведаўшыя элінскага ўплыву, якія ўзятыя ў Аль-Суфі, зь ягонай <em>Кнігі нязьменных зорак</em>, з дабаўленьнем наступных  назваў зорак:

<ol>
 <li>Зорка прысягі, αEri, <em>аль-Муліф</em> (المحلف): пра гэтую зорку ня ведалі ані Пталемэй, ані Аль-Суфі, бо яе нельга пабачыць зь іхнае паўночнае шыраты. Прафэсар Куніцш зрабіў выснову, што гэта зорка, вядомая як <em>аль-Муніт</em> (ﺎﻠﻤﺤﻨﺛ), якая згадваецца ў некаторых раньніх рэсурсах.<sup><a href="#footnote-13">[13]</a></sup> Гэтая зорка ўсё яшчэ вядомая на арабскай паўвысьпе і мае назву <em>аль-Муліф</em> з тым жа значэньнем.</li>
 <li>Дзьве першыя, αUMa і βUMa  <em>аль-Авалан</em> (الأولان): такая назва гэтай пары зорак згадваецца мараходам Ібн Маджыдам (памёр каля 1500 г.)<sup><a href="#footnote-14">[14]</a></sup> Гэтая назва ўсё яшчэ выкарыстоўваецца рыбакамі Чырвонага мора.</li>
<li>Цьмяная, δUMa <em>аль-Хафі</em> (ﺎﻠﺧﺎﻔﻳ): такая назва згадваецца мараходам Ібн Маджыдам.<sup><a href="#footnote-15">[15]</a></sup></li>
<li>Ґазэлі, 42Ori, θ<sub>2</sub>Ori і ιOri <em>аль-Джавазі</em> (ﺎﻠﺟﻭﺍﺰﻳ): згадваецца Ібн Кутайбам у кнізе Анвы.<sup><a href="#footnote-16">[16]</a></sup></li>
<li>Пастух страўсаў, λSgr <em>Раі аль-Наем</em> (ﺭﺎﻌﻳ ﺎﻠﻨﻋﺎﻴﻣ): гэта 9-я зорка 20-й стаянкі паводле пахмы Мугамада аль-Мукры<sup><a href="#footnote-6">[6]</a></sup> і Магамада аль-Кады<sup><a href="#footnote-22">[22]</a></sup> Гл. крыніцу гэтай назвы ў Куніцша.<sup><a href="#footnote-25">[25]</a></sup></li>
</ol></p>

<p>Пры перакладаньні значэньняў назваў зорак я імкнуўся выбраць значэньне, якое найлепей падыходзіць, калі назва можа мець некалькі значэньняў. Наступныя значэньні варта згадаць, бо яны могуць адрозьнівацца ад значэньняў, якія існуюць у іншых рэсурсах па арабскіх назвах зорак:
<ol>
 <li>Зорка αAur (Капэла): старажытная арабская назва — <em>аль-Айюк</em> (ﺎﻠﻌﻳﻮﻗ), як паведмлялі Аль-Суфі, Ібн Кутайба й іншыя. Значэньне гэтай назвы «Перашкоднік», яна паходзіць зь леґенды, у якой <em>аль-Айюк</em> перашкаджае Альдэбарану сустрэцца з <em>аль-Турая</em> (Плеядамі).<sup><a href="#footnote-17">[17]</a></sup><sup><a href="#footnote-18">[18]</a></sup></li>
 <li> Зорка εUMa (Аліёт): старажытная арабская назва — <em>аль-Джаўн</em> (ﺎﻠﺟﻮﻧ), як паведамляў Аль-Суфі. Гэтая назва мае некалькі значэньняў, звычайна зьвязаных з чорным колерам каня ці вярблюда. Куніцш даў нямецкі адпаведнік «der Rappe», маючы на ўвазе чорнага каня, але гэтая назва таксама мае значэньне «белы дзікі асёл» ці «дзікі асёл». Паколькі гэтая зорка даволі яркая, я аддаў перавагу «дзікаму аслу».<sup><a href="#footnote-19">[19]</a></sup><sup><a href="#footnote-20">[20]</a></sup></li>
 <li> Зоркі λOri, φ<sub>1</sub>Ori і φ<sub>2</sub>Ori: старажытная арабская назва — <em>аль-Гака</em>, як паведмлялі Аль-Суфі, Ібн Кутайба й іншыя. Гэтая назва мае значэньне «круг на куфры» ці «бок куфра» ці «пляма ля ног вершніка», якая ўтвораная валасамі, якія разыходзяцца ў розных напрамках па целе каня. Я знайшоў паэму Мугамада аль-Мукры, якая апісвае гэтыя зоркі як пляму ля ног вершніка.<sup><a href="#footnote-6">[6]</a></sup> Куніцш таксама згадваў гэтае значэньне ў «A Dictionary of Modern Star Names».<sup><a href="#footnote-21">[21]</a></sup></li>
</ol></p>

<p>Астэрызмы стаянак Месяца ў гэтай нябеснай культуры вызначаныя паводле Аль-Суфі з наступнымі заўвагамі:
<ol>
 <li>Чацьвёртая стаянка, <em>Аль-Дабаран</em> (Пасьлядоўнік [Плеяд]) складаецца з асобнай зоркі α Tau (Альдэбаран) паводле Аль-Суфі й Ібн Кутайба. Я дадаў да яе V-падобную фіґуру скопішча Гіяды, бо так яна апісаная ў паэме Мугамада аль-Мукры<sup><a href="#footnote-6">[6]</a></sup> й іншай паэму Магамада аль-Кады<sup><a href="#footnote-22">[22]</a></sup>.</li>
 <li>Восьмая стаянка, <em>Аль-Натра</em> (Кончык носа льва) складаецца са скопішча Жолаб паводле Аль-Суфі. Ібн Кутайба дадаў да скопішча дзьве зоркі γ Cnc (Асэлюс Барэаліс) і δ Cnc (Асэлюс Аўстраліс).<sup><a href="#footnote-23">[23]</a></sup></li>
 <li>Дваццатая стаянка, <em>Аль-Наем</em> (Страўсы) — гэта вобласьць вакол зорак: ζ Sgr (Асцэла), φ Sgr, δ Sgr (Каўс Мэдыя) і ε Sgr (Каўс Аўстраліс) паводле Аль-Суфі. Ібн Кутайба апісваў гэтую вобласьць як складазеню з 8 зорак: ςSgr, φSgr, τSgr, ζSgr, γSgr, δSgr, εSgr, ηSgr.<sup><a href="#footnote-24">[24]</a></sup> Паэмы Мугамада аль-Мукры <sup><a href="#footnote-6">[6]</a></sup> і Магамада аль-Кады<sup><a href="#footnote-22">[22]</a></sup> дадалі 9-ю зорку: λSgr.</li>

 <li>Дваццаць першая стаянка, <em>Аль-Бальда</em> (Пустка) — гэта вобласьць бяз зорак між <em>Аль-Нааем</em> і <em>Саад Аль-Табі</em>. Я зрабіў астэрызм зорак вакол гэтай плямы.</li>
</ol></p>

<h3>28 стаянак</h3>
<ol>
 <li><em>Аль-Шаратан</em> ці <em>Аль-Ашрат</em> (Два знакі ці знакі) складаецца з 3 зорак: α Ari (Гамаль), β Ari (Шэратан) and γ<sub>2</sub> Ari (Мэзартым)</li>
 <li><em>Аль-Батаін</em> (Малы пас [малога барана]) складаецца з 3 зорак: ε Ari, δ Ari (Батэін), і ρ<sub>3</sub> Ari</li>
 <li><em>Аль-Турая</em> (Плеяды) складаецца са скопішча Плеяды</li>
 <li><em>Аль-Дабаран</em> (Пасьлядоўнік [Плеяд]) складаецца з асобнай зоркі α Tau (Альдэбаран) і яркіх зорак Гіяд</li>
 <li><em>Аль-Гака</em> (Знак на баку каня) складаецца з 3 зорак галавы Арыёна: λ Ori (Мэіса), φ<sub>1</sub> Ori і φ<sub>2</sub> Ori</li>
 <li><em>Аль-Гана</em> (Выгін шыі вярблюда) складаецца з 2 зорак: γ Gem (Альгена) і ξ Gem</li>
 <li><em>Аль-Тыра-а</em> (Лапа льва) складаецца з 2 зорак галавы блізьнят: α Gem (Кастор) і β Gem (Палукс)</li>
 <li><em>Аль-Натра</em> (Кончык носа льва) складаецца са скопішча Жолаб і 2 зорак: γ Cnc (Асэлюс Барэаліс) і δ Cnc (Асэлюс Аўстраліс)</li>
 <li><em>Аль-Тарф</em> (Позірк ільва) складаецца з 2 зорак: κ Cnc і λ Leo (Альтэрф)</li>
 <li><em>Аль-Джабга</em> (Лоб ільва) складаецца 4 зорак: ζ Leo (Азафэра), γ<sub>1</sub> Leo (Альґеба), η Leo і α Leo (Рэґул)</li>
 <li><em>Аль-Зубра</em> (Грыва льва) складаецца з 2 зорак: δ Leo (Зосма) і θ Leo (Хорт)</li>
 <li><em>Аль-Сарфа</em> (Пахаладаньне) складаецца з адной зоркі: β Leo (Дэнэбала)</li>
 <li><em>Аль-Ува</em> (Паварот) складаецца з 5 зорак: β Vir (Завіява), η Vir (Занія), γ Vir (Парыма), δ Vir і ε Vir (Віндэміятрыкс
 <li><em>Аль-Сымак</em> (Няўзброены волат) складаецца з зоркі α Vir (Сьпіка)</li>
 <li><em>Аль-Ґафр</em> (Валасы хваста льва) складаецца з 3 зорак: ι Vir (Сырма), κ Vir і λ Vir</li>
 <li><em>Аль-Зубана</em> (Кіпцюры скарпіёна) складаецца з 2 зорак: α<sub>2</sub> Lib (Зубэн-аль-джэнубі) і β Lib (Зубэн-аш-шамалі)</li>
 <li><em>Аль-Іклеэль</em> (Нагалоўная павязка з арнамэнтам) складаецца з 3 зорак: β<sub>1</sub> Sco (Акраб), δ Sco (Джуба) і π Sco, але, паводле Аль-Суфі, гэтыя зоркі — θ Lib, κ Lib і 42 Lib</li>
 <li><em>Аль-Кальб</em> (Сэрца скарпіёна) складаецца з зоркі α Sco (Антарэс)</li>
 <li><em>Аль-Шаўла</em> (Джала скарпіёна) складаецца з 2 зорак: λ Sco (Шаўла) і υ Sco (Лесас)</li>
 <li><em>Аль-Наем</em> (Страўсы) — гэта вобласьць вакол зорак: ζ Sgr (Асцэла), φ Sgr, δ Sgr (Каўс Мэдыя) і ε Sgr (Каўс Аўстраліс)</li>
 <li><em>Аль-Бальда</em> (Пустка) — гэта вобласьць бяз зорак між <em>Аль-Нааем</em> і <em>Саад Аль-Табі</em></li>
 <li><em>Саад Аль-Табі</em> (Шчасьлівая зорка мясьніка) складаецца з 2 зорак: α<sub>1</sub> Cap (Альджэдзі) і β Cap (Дабіг)</li>
 <li><em>Саад Була</em> (Шчасьлівая зорка глытальніка) складаецца з 3 зорак: ν Aqr, μ Aqr and ε Aqr (Альбалі)</li>
 <li><em>Саад Аль-Сауд</em> (Шчасьлівыя зоркі шчасьліўцаў) складаецца з 3 зорак: β Aqr (Садальсуд), ξ Aqr і λ Cap</li>
 <li><em>Саад Аль-Ахбія</em> (Шчасьлівыя зоркі жыхароў намётаў) складаецца з 4 зорак: γ Aqr (Садахбія), π Aqr, ζ<sub>2</sub> Aqr і η Aqr</li>
 <li><em>Аль-Муґаддам</em> (Пярэдняя частка вядра для разьліваньня вады) складаецца з 2 зорак: α And (Альфэрац) і γ Peg (Альджэніб)</li>
 <li><em>Аль-Муахар</em> (Задняя частка вядра для разьліваньня вады) складаецца з 2 зорак: β Peg (Шэат) і α Peg (Маркаб)</li>
 <li><em>Аль-Рыша</em> ці <em>Батн Аль-Гот</em> (Калодзежная вяроўка або Рыбіны пояс) складаецца з зоркі β And (Мірах) і дзьвюх дуг зорак, якія ўтвараюць фіґуру рыбы</li>
</ol>

<h3>Фіґуры велічнага льва й Аль-Джаўза ў старажытных арабскіх ведах</h3>
<p>З назваў зь 7-га па 15-е месцаў няцяжка заўважыць, што яны зьяўляюцца часткай фіґуры льва. Гэтая фіґура пакрывае каля 100 ґрадусаў, крыху больш за палову нябеснага купала. Па назвах гэтых зорак можна пабудаваць фіґуру льва.</p>

<p>Два месцы Месяца, <em>Аль-Гака</em> і <em>Аль-Гана</em>, зьяўляюцца часткай зорак Аль-Джаўза. Аль-Джаўза — гэта фіґура, якая пакрывае Арыён і некаторыя суседнія зоркі. Старажытныя арабы ўяўлялі гэтыя зоркі фіґурай жанчыны з лукам і стралой, нацэленымі на льва.</p>

<p>Спадар Роланд Лафіт абмяркоўвае гэтыя дзьве фіґуры й прапануе выявы кожнай зь іх у сваім артыкуле: <a href="http://www.muslimheritage.com/article/our-arab-heritage-celestial-vault" class='external text' rel="nofollow">Арабская спадчына на нябесным купале (на анґельскай мове)</a>. Больш дэталёвае абмеркаваньне зоркавых ведаў старажытных арабаў можна знайсьці ў ягонай кнізе «Le Ciel des Arabes».</p>

<h3>Стваральнік</h3>
<p>Гэтую нябесную культуру й збор арабскіх назваў зорак стварыў Халід АльАджаджы.</p>

<hr>

<p id="footnote-1">[1] Kunitzsch P. The Arabs and the Stars,Variorum reprints Northampton 1989, Al-Manazil, Item XX pp 1-7.</p>
<p id="footnote-2">[2] Helaine Selin, Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures, Lunar Mansions in Islamic History, Kunitzsch P. p 520</p>
<p id="footnote-3">[3] Edward W. Lane, Arabic-English Lexicon (London: Willams & Norgate 1863) p 2861</p>
<p id="footnote-4">[4] Ібн Кутайба (828—884 ці 889), Кітаб аль-Анва'а, ст. 6,7 (Арабскі выдрук арыґінальнай кнігі ў 1956 ў індыйскім Гайдарабадзе)</p>
<p id="footnote-5">[5] Helaine Selin, Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures, Ibn Qutayba, Kunitzsch P. p 429</p>
<p id="footnote-6">[6] [Ta̕rīf manāzil alkamar] Les mansions lunaires des Arabes; Muhammad al-Mukrī.; A de Calassanti-Motylinski надрукаванай у Альжыры, Imprimerie orientale, 1899.</p>
<p id="footnote-7">[7] <a href="http://www.uranos.fr/DOCU_03_T03.htm" class='external text' rel="nofollow">http://www.uranos.fr/DOCU_03_T03.htm</a></p>
<p id="footnote-8">[8] Салі Аль-Шэтры, Каляндар для земляробаў <em>Jadwal fi ilm al-harth ala hisaab al-shuthoor</em> (جدول في علم الحرث على حساب الشثور) ISBN 9960-49-971-5</p>
<p id="footnote-9">[9] <a href="http://www.ummulqura.org.sa/" class='external text' rel="nofollow">Афіцыйны каляндар Каралеўства Саудаўская Арабія</a></p>
<p id="footnote-10">[10] Moon stations and Agriculture seasons. A bulletin by the Agriculture Administration of the Chamber of Commerce in Riyadh, Saudi Arabia. 2002</p>
<p id="footnote-11">[11] Аль-Суфі, Кніга нязьменных зорак, арабскі выдрук, ст. 194, Дайрат Аль-Ма'арыф Аль-Отманья, Гайдарабад, Індыя, 1956 </p>
<p id="footnote-12">[12] Schjellerup, Description des etoiles fixes, 1874, p. 163. (пераклад на францускую мову)</p>
<p id="footnote-13">[13] Kunitzsch P. The Arabs and the Stars,Variorum reprints Northampton 1989, On the Mediaeval Arabic Knowledge of the Star Alpha Eridani</p>
<p id="footnote-14">[14] Kunitzsch P. Untersuchungen zur Sternnomenklatur der Araber 1961, No 22, p. 40</p>
<p id="footnote-15">[15] Kunitzsch P. Untersuchungen zur Sternnomenklatur der Araber 1961, No 127, p. 69</p>
<p id="footnote-16">[16] Ібн Кутайба (828—884 ці 889), Кітаб аль-Анва'а, ст. 45 (Арабскі выдрук арыґінальнай кнігі ў 1956 ў індыйскім Гайдарабадзе)</p>
<p id="footnote-17">[17] Lisan al-Arab <em>awq</em> (عوق).</p>
<p id="footnote-18">[18] Lane E., Arabic-English Lexicon (London: Willams & Norgate 1863) <em>awq</em> (عوق) "It is [said to be] called [<em>al-Ayyuq</em>] العيوق because of its [being regarded as] impeding [<em>Al-Dabaran</em>] الدبران from meeting [<em>Al-Thurayya</em>] الثريا. </p>
<p id="footnote-19">[19] Kunitzsch P. Untersuchungen zur Sternnomenklatur der Araber 1961, No 106, p. 62</p>
<p id="footnote-20">[20] Lisan al-Arab <em>jawn</em> (جون).</p>
<p id="footnote-21">[21] Kunitzsch P. and Smart T., A Dictionary of Modern Star Names, a short guide to 254 star names and their derivations, 2006</p>
<p id="footnote-22">[22] АльАджаджы К., Вытлумачэньне паэмы Магамада Аль-Кады з Анвы і зорак <em>Sharh qasidat al-Qadhi fi al-Anwaa wa al-Nujoom</em> (شرح قصيدة محمد العبدالله القاضي في الأنواء والنجوم) , January 2014 ISBN 978-603-01-2118-2</p>
<p id="footnote-23">[23] Ібн Кутайба (828—884 ці 889), Кітаб аль-Анва'а, ст. 54 (Арабскі выдрук арыґінальнай кнігі ў 1956 ў індыйскім Гайдарабадзе)</p>
<p id="footnote-24">[24] Ібн Кутайба (828—884 ці 889), Кітаб аль-Анва'а, ст. 74 (Арабскі выдрук арыґінальнай кнігі ў 1956 ў індыйскім Гайдарабадзе)</p>
<p id="footnote-25">[25] Kunitzsch P. Untersuchungen zur Sternnomenklatur der Araber 1961, No 238b, p. 96</p>
