
======================================================================
LibreOffice 7.0 ReadMe
======================================================================


Za najnowše aktualizacije k dataji readme, hlejće https://git.libreoffice.org/core/tree/master/README.md

Dataja wobsahuje wažne informacije wo softwarje LibreOffice. Poruča so, tute informacije před startom instalacije jara starosćiwje přečitać.

Zhromadźenstwo LibreOffice je zamołwite za wuwiwanje tutoho produkta a přeproša was, so z čłonom zhromadźenstwa stać, zo byšće so wobdźělił. Jeli sće nowy wužiwar, móžeće sydło LibreOffice wopytać, hdźež wjele informacijow wo projekće LibreOffice a zhromadźenstwach, kotrež wokoło njeho eksistuja, namakaće. Dźiće k https://hsb.libreoffice.org/.

Je LibreOffice woprawdźe zadarmo za kóždeho wužiwarja?
----------------------------------------------------------------------

LibreOffice smě so wot kóždeho swobodnje wužiwać. Móžeće tutu kopiju LibreOffice na tak wjele ličakach instalować, kaž wy chceće, a jón za kóždyžkuli zaměr wužiwać (inkluziwnje za komercielne a knježerstwowe zaměry, za zjawne zarjadowanje a kubłanje). Za dalše podrobnosće hlejće licencny tekst, kotryž je w tutym sćehnjenju LibreOffice wobsahowany.

Čehodla je LibreOffice zadarmo za kóždeho wužiwarja?
----------------------------------------------------------------------

Móžeće tutu kopiju LibreOffice zadarmo wužiwać, dokelž jednoliwi sobuskutkowarjo a firmowi sponsorojo su designowali, wuwili, testowali, přełožili, dokumentowali, podpěrali, zwičnili a na wjele wašnjow pomhali, zo bychu LibreOffice k tomu činili, štož je dźensa - načolna běrowa softwara wotewrjeneho žórła za wužiwanje doma a we firmach.

Jeli jich prócowanja hódnoćiće, a byšće rady zawěsćił, zo LibreOffice je w přichodźe dale k dispoziciji, rozwažće, k tutomu projektej přinošować - hlejće https://www.documentfoundation.org/contribution/ za podrobnosće. Kóždy móže někak přinošować.

----------------------------------------------------------------------
Pokazki wo instalaciji
----------------------------------------------------------------------

LibreOffice wužaduje sej aktualnu wersiju wokoliny běžneho časa Java (JRE) za połnu funkcionalnosć. JRE dźěl instalaciskeho paketa LibreOffice njeje a dyrbi so tuž separatnje instalować.

Systemowe žadanja
----------------------------------------------------------------------

Generelnje so poruča, LibreOffice z pomocu metodow instalować, kotrež data linuxowa distribucija poruča (na přikład přez softwarowe zarjadnistwo Ubuntu w padźe Ubuntu Linux). Přetož to je zwjetša najlóše wašnje, zo by so instalacija optimalnje do wašeho systema integrowała. Je tež móžno, zo so LibreOffice hižo instaluje, hdyž so waš dźěłowy system Linux instaluje.

Tutón njewotwisny instalowanski program LibreOffice so za wužiwarjow poskića, kotřiž přehlady trjebaja abo wosebite potrěbnosće maja.

* Linux Kernel wersija 3.10 abo nowši;
* glibc2 wersija 2.17 abo nowši;
* FreeType wersija 2.8.0 abo nowši;
* GTK wersija 3.18 abo nowši;
* Gnome 3.18 abo nowši z paketom at-spi2 1.32 (trěbny za podpěru pomocnych nastrojow wotpowědnych zbrašenym)  abo druhi kompatibelny wužiwarski powjerch (na př. KDE abo druhe)

Je wulka wšelakorosć linuxowych distribucijow a su rozdźělne instalaciske móžnosće móžne (KDE, Gnome atd.), kotrež su za samsneho linuxoweho poskiówarja k dispoziciji. Někotre distribucije přinjesu tež swójsku wersiju LibreOffice sobu, kotraž móže druhe funkcije hač tuta wot zhromadźenstwa k dispozicjii stajena wersija LibreOffice měć. We wjele padach móžeće wersiju LibreOffice zhromadźenstwa pódla wersije distribucije instalować. Snano wšak chceće wersiju distribucije wotstronić, prjedy hač wersiju zhromadźenstwa instalujeće. Za podrobnosće, kak móžeće to činić, čitajće material wužiwarskeje pomocy, kotryž waš linuxowy poskićowar k dispoziciji staja.

Doporuča so, zo swój system a swoje daty zawěsćeće, prjedy hač softwaru wotstroniće abo instalujeće.

Prošu zawěsćće, zo maće dosć swobodneho składa w nachwilnym zapisu swojeho systema a zo prawa za čitanje, pisanje a wuwjedźenje su date. Začińće wšě běžace programy, prjedy hač instalaciju započnjeće.

Instalacija LibreOffice na linuxowych systemach, kotrež na Debian/Ubuntu bazuja
----------------------------------------------------------------------

Za instrukcije, kak rěčny pakćik instalujeće (po tym, zo sće jendźelsku wersiju LibreOffice instalował), čitajće prošu deleka wotrězk z titulom Instalacija rěčneho pakćika.

Hdyž sćehnjeny archiw wupakujeće, budźeće widźeć, zo wobsah je so do podzapisa wupakował. Wočińće wokno datajoweho zrjadowaka a přeńdźće k zapisej, kotryž so z „LibreOffice_“ započina, slědowany wot wersijoweho čisła a někotrych informacijow wo platformje.

Tutón zapis wobsahuje podzapis z mjenom „DEBS“. Přeńdźće k zapisej „DEBS“.

Klikńće z prawej tastu do zapisa a wubjerće „W terminalu wočinić“. Terminalowe wokno so wočini. Zapodajće slědowacy přikaz do přikazoweje linki terminaloweho wokna (dóstanjeće namołwu, hesło wužiwarja root zapodać, prjedy hač so přikaz wuwjedźe):

Slědowace přikazy budu LibreOffice a pakety za desktopowu integraciju instalować (móžeće je prosće do terminala kopěrować město toho, zo byšće je wotpisował):

sudo dpkg -i *.deb

Instalaciski proces je nětko dokónčeny a symbole wšěch nałoženjow LibreOffice měli w meniju Programy/Běrowe nałoženja swojeho desktopa być.

Instalacija LibreOffice na Fedora, openSUSE, Mandriva a druhich linuxowych systemach z pomocu RPM-pakćikow
----------------------------------------------------------------------

Za instrukcije, kak rěčny pakćik instalujeće (po tym, zo sće jendźelsku wersiju LibreOffice instalował), čitajće prošu deleka wotrězk z titulom Instalacija rěčneho pakćika.

Hdyž sćehnjeny archiw wupakujeće, budźeće widźeć, zo wobsah je so do podzapisa wupakował. Wočińće wokno datajoweho zrjadowaka a přeńdźće k zapisej, kotryž so z „LibreOffice_“ započina, naslědowany wot wersijoweho čisła a někotrych informacijow wo platformje.

Tutón zapis wobsahuje podzapis z mjenom „RPMS“. Přeńdźće k zapisej „RPMS“.

Klikńće z prawej tastu do zapisa a wubjerće „W terminalu wočinić“. Terminalowe wokno so wočini. Zapodajće slědowacy přikaz do přikazoweje linki terminaloweho wokna (dóstanjeće namołwu, hesło wužiwarja root zapodać, prjedy hač so přikaz wuwjedźe):

Za systemy, kotrež na Fedora bazuja: su -c 'yum install *.rpm'

Za systemy, kotrež na Mandriva bazuja: sudo urpmi *.rpm

Za druhe systemy, kotrež RPM wužiwaja (openSUSE atd.): rpm -Uvh *.rpm

Instalaciski proces je nětko dokónčeny a symbole wšěch nałoženjow LibreOffice měli w meniju Programy/Běrowe nałoženja swojeho desktopa być.

Jako alternatiwu móžeće skript „install“ wužiwać, kotryž je w korjentnym zapisu tutoho archiwa, zo byšće instalaciju jako wužiwar přewjedł. Skript LibreOffice tak připrawi, zo ma swójski profil za instalaciju, wotdźěleny wot wašeho normalneho profila LibreOffice. Wobkedźbujće, zo to njebudźe dźěle systemoweje integracije kaž menijowe zapiski desktopa a registracije MIME-typow desktopa instalować.

Pokazki nastupajo deskotopowu integraciju za linuxowe distribucije, kotrež w instalaciskich instrukcijach horjeka wobkedźbowane njejsu
----------------------------------------------------------------------

Měło dosć lochko być, LibreOffice na druhich linuxowych distribucijach instalować, kotrež tute instalaciske instrukcije njewobjednawaja. Rozdźěle móža hłownje při desktopowej integraciji wustupować.

Zapis RPMS (abo tež DEBS) tež paket z mjenom libreoffice7.0-freedesktop-menus-7.0.0.1-1.noarch.rpm (resp. libreoffice7.0-debian-menus_7.0.0.1-1_all.deb abo podobnje) wobsahuje. To je paket za wšě linuxowe distribucije, kotrež specifikacije/doporučenja Freedesktop.org podpěruja (https://de.wikipedia.org/wiki/Freedesktop.org) a poskića so za instalaciju na druhich linuxowych distribucijach, kotrež njejsu w horjeka naspomjenych instrukcijach zapřijate.

Instalacija rěčneho pakćika
----------------------------------------------------------------------

Sćehńće rěčny pakćik za waš požadanu rěč a platformu. Stej na samsnym městnje k dispoziciji kaž hłowny instalaciski archiw. Wupakujće sćehnjeny archiw z datajowym zrjadowakom do zapisa (kaž na přikład do swojeho desktopa). Zawěsćće, zo sće wšě nałoženja LibreOffice inkluziwnje spěšny startowak skónčił.

Přeńdźće k zapisej, do kotrehož sće swój rěčny pakćik sćahnył.

Přeńdźće nětko k zapisej, kotryž je so za wupakowanski proces załožił. Za hornjoserbski rěčny pakćik za 32-bitowy system, kotryž na Debian/Ubuntu bazuje, je so zapis z mjenom LibO_ plus wersijowe informacije plus Linux_x86_langpack-deb_hsb załožił.

Přeńdźće nětko k zapisej, kotryž pakety za instalaciju wobsahuje. Na systemach, kotrež na Debian/Ubuntu bazuja, je to zapis DEBS. Na systemach, kotrež na Fedora, openSUSE abo Mandriva bazuja, je to zapis RPMS.

Klikńće z prawej tastu w datajowym zrjadowaku do zapisa a wubjerće přikaz „W terminalu wočinić“. Wuwjedźće w runje wočinjenym terminalowym woknje přikaz, zo byšće rěčny pakćik instalował (wšě deleka podate přikazy budu so najskerje za hesłom wašeho wužiwarja root prašeć):

Za systemy, kotrež na Debianu/Ubuntu bazuja: sudo dpkg -i *.deb

Za systemy, kotrež na Fedora bazuja: su -c 'yum install *.rpm'

Za systemy, kotrež na Mandriva bazuja: sudo urpmi *.rpm

Za druhe systemy, kotrež RPM wužiwaja (openSUSE atd.): rpm -Uvh *.rpm

Startujće nětko jedne z nałoženjow LibreOffice - na přikład Writer. Dźiće k menijej Nastroje a wubjerće Nastajenja. Klikńće w dialogu Nastajenja na „Rěčne nastajenja“ a potom na „Rěče“. Wubjerće rěč z lisćiny „Wužiwarski powjerch“, kotruž sće runje nainstalował. Jeli chceće, přewjedźće samsne za nastajenja „Teritorialna šema“, „standardna měna“ a „Standardne rěče za dokumenty“.

Klikńće na W porjadku po tym, zo sće tute nastajenja přiměrił. Dialog so začini a budźeće zdźělenku widźeć, kotraž was informuje, zo so waše změny hakle po znowastartowanju LibreOffice wuskutkuja. (Njezabywajće spěšny startowak skónčić, jeli je startowany).

Přichodny raz, hdyž LibreOffice startujeće, budźe so w rěči startować, kotruž sće runje nainstalował.

----------------------------------------------------------------------
Problemy ze startom programa
----------------------------------------------------------------------

Problemy při startowanju LibreOffice (na př. nałoženja wisaja) a problemy ze zwobraznjenjom na wobrazowce so husto přez ćěrjak grafikoweje karty zawinuja. Jeli tute problemy wustupuja, aktualizujće swój ćěrjak grafikoweje karty abo wupruwujće ćěrjak grafikoweje karty, kotryž waš dźěłowy system sobu přinjese. Problemy při zwobraznjowanju 3D-objektow dadźa so husto rozrisać, hdyž nastajenje „OpenGL wužiwać“ pod Nastroje - Nastajenja - LibreOffice - Napohlad - 3D-napohlad' znjemóžnjeće.

----------------------------------------------------------------------
Tastowe skrótšenki
----------------------------------------------------------------------

W LibreOffice dadźa so jenož tastowe kombinacije wužiwać, kotrež so přez dźěłowy system njewužiwaja. Jeli tastowa kombinacija w LibreOffice njefunguje, kaž so to w pomocy LibreOffice wopisuje, přepruwujće, hač so tuta tastowa kombinacija hižo přez dźěłowy system wužiwa. Zo byšće tajke konflikty rozrisał, móžeće tastowe kombinacije změnić, kotrež waš dźěłowy system wužiwa. Jako alternatiwu móžeće nimale kóždu tastowu kombinaciju w LibreOffice změnić. Za dalše informacije wo tutej temje, čitajće pomoc LibreOffice abo dokumentaciju pomocy swojeho dźěłoweho systema.

----------------------------------------------------------------------
Datajowe zawrjenje
----------------------------------------------------------------------

Datajowe zawrjenje je po standardźe w LibreOffice zmóžnjene. W syći, kotraž protokol Network File System (NFS) wužiwa, dyrbi zawrjenski demon aktiwny być. Zo byšće datajowe zawrjenje znjemóžnił, wobdźěłajće skript soffice a změńće linku „export SAL_ENABLE_FILE_LOCKING“ do „# export SAL_ENABLE_FILE_LOCKING“. Jeli datajowe zawrjenje znjemóžnjeće, so pisanski přistup dokumenta na wužiwarja njewobmjezuje, kotryž dokument jako prěni wočinja.

----------------------------------------------------------------------
Grafikowy wukon
----------------------------------------------------------------------

W standardnym nastajenju LibreOffice rjeńši napohlad grafiki porno spěšnosći preferuje. Jeli maće problemy ze spěšnosću grafiskeho zwobraznjenja, móže pomhać, nastajenje 'Nastroje - Nastajenja... - LibreOffice - Napohlad - Wuhładźenje wužiwać' znjemóžnić.

----------------------------------------------------------------------
Wažne pokazki wo bjezbarjernosći
----------------------------------------------------------------------

Za dalše informacije wo funkcijach bjezbarjernosće w LibreOffice, hlejće https://hsb.libreoffice.org/accessibility/

----------------------------------------------------------------------
Wužiwarska podpěra
----------------------------------------------------------------------

Hłowna strona pomocy skići wšelake móžnosće za pomoc z LibreOffice. Na waše prašenje je so snano wotmołwiło - wopytajće forum zhromadźenstwa na https://hsb.libreoffice.org/get-help/nabble/ abo přepytajće archiwy rozesyłanskeje lisćiny 'users@libreoffice.org' na https://www.libreoffice.org/lists/users/. Jako alternatiwu móžeće swoje prašenja na users@libreoffice.org pósłać. Jeli byšće rady lisćinu abonował (zo byšće e-mejlowe wotmołwy dóstał), pósćelće prózdnu e-mejlku na: users+subscribe@libreoffice.org.

Přečitajće tež huste prašenja (FAQ) na websydle LibreOffice.

----------------------------------------------------------------------
Zmylki a problemy zdźělić
----------------------------------------------------------------------

Naš system za zdźělenje, slědowanje a rozrisowanje programowych zmylkow je tuchwilu BugZilla, kotryž so na https://bugs.documentfoundation.org/ hospoduje. Pozbudźamy wšěch wužiwarjow, programowe zmylki zdźělić, kotrež móža na jich platformje wustupować. Skutkowne zdźělenje programowych zmylkow je jedyn z najwažnišich přinoškow, kotryž wužiwarske zhromadźenstwo móže běžacemu wuwiwanju a polěpšowanju LibreOffice dać.

----------------------------------------------------------------------
Sobudźěło
----------------------------------------------------------------------

Zhromadźenstwo LibreOffice by z wašeho aktiwneho wobdźělenja na wuwiwanju tutoho wažneho projekta wotewrjeneho žórła jara profitowało.

Jako wužiwar sće hižo hódnotny dźěl wuwiwanskeho procesa běroweho programoweho paketa a bychmy was rady pozbudźili, aktiwnišu rólu jako dołhodobny sobuskutkowar zhromadźenstwa zabrać. Prošu přidružće so nam a wopytajće stronu wo sobudźěle na websydle LibreOffice.

Kak započeć
----------------------------------------------------------------------

Najlěpše wašnje započeć je, jednu rozesyłansku lisćinu abo wjacore z nich abonować, chwilku wobkedźbować a počasu e-mejlowe archiwy wužiwać, zo byšće so z wjele temami zeznał, kotrež su so wot wozjewjenja žórłoweho koda w oktobru 2000 LibreOffice wobjednali. Hdyž so derje přihotowany čujeće, trjebaće jenož e-mejlu z krótkim sebjepředstajenjom a započńće hnydom. Jeli so z projektami wotewrjeneho žórła wuznawaće, přehladujće naše nadawkowe lisćiny na websydle LibreOffice a hladajće, hač je něšto, při kotrymž byšće rady pomhał.

Abonować
----------------------------------------------------------------------

Tu su někotre rozesyłanske lisćiny, kotrež móžeće na https://hsb.libreoffice.org/get-help/mailing-lists/ abonować

* Nowinky: announce@documentfoundation.org *wšěm wužiwarjam doporučowany* (mało wobchada)
* Pomoc wot wužiwarjow: users@global.libreoffice.org *jednore wašnje so na diskusijach wobdźělić* (wjele wobchada)
* Marketing: marketing@global.libreoffice.org *LibreOffice zeznajomić* (wjele wobchada)
* Generelna lisćina wuwiwarjow: libreoffice@lists.freedesktop.org (wjele wobchada)

Jednomu projektej abo wjacorym projektam přistupić
----------------------------------------------------------------------

Samo z mało nazhonjenjemi w softwarowym designje abo programowanju móžeće wažne přinoški k tutomu wažnemu projektej wotewrjeneho žórła přinjesć. Haj, tež wy!

Nadźijamy so, zo maće radosć na dźěle z nowym LibreOffice 7.0 a so nam online přidružiće.

Zhromadźenstwo LibreOffice

----------------------------------------------------------------------
Wužity / změnjeny žórłowy kod
----------------------------------------------------------------------

Dźěle Copyright 1998, 1999 James Clark. Dźěle Copyright 1996, 1998 Netscape Communications Corporation.