### Azteca

Para os aztecas antigos o coñecemento do ceo nocturno e o movemento das estrelas tivo unha gran importancia para os seus calendarios e a medición de ciclos agrícolas e sagrados. Non obstante, gran parte deste coñecemento perdeuse como consecuencia da conquista española ocorrida en América continental no século XVI.

Os elementos da sociedade azteca como a cultura, a economía e a ciencia consérvanse no tlacuilos, palabra que deriva da antiga palabra nahuatl tlacuiloa, que significa escribindo con debuxos. Estes Tlacuilos están almacenados no amoxcalli, significando amoxtli: libros e calli: casa. Máis tarde coñecéronse os codices; esta palabra vén do latín Codex que significa libro escrito.

Despois da conquista española, moitos dos códices prehispánicos foron destruídos, a súa característica principal é que se atoparon en moitos materiais diferentes, como a pel de cervo, amate papel ou tea de algodón e non tiñan só texto, senón tamén debuxos ou glifos. Non obstante, a colección de costumes mesoamericanos continuou con anterioridade á conquista española grazas ao traballo dalgúns indíxenas nativos e algúns sacerdotes españois, estes códices son coñecidos como Códices coloniais e hai un cambio na forma de debuxar por mor das novas técnicas de debuxo e os novos materiais importados de Europa, tamén pola incorporación de texto descritivo tanto en castelán como nahuatl.

#####
Edificcación astronómica

Por desgraza, o coñecemento astronómico azteca nos códices restantes é realmente pequeno. A seguinte imaxe é unha das poucas que nomea algunhas constelacións e fenómenos astronómicos identificados polos aztecas. Pertence a Primeros Memoriales (primeiros memoriais), que é un manuscrito colonial do século 16 escrito por Fray Bernardino de Sahagún.

Agora, neste traballo temos unha explicación dalgunhas figuras estelares aztecas para Stellarium.

#### Mamalhuaztli

Os antigos aztecas identificaban o cinto de Orión como Mamalhuaztli, e representaban os paus de madeira empregados para acender o novo lume na conmemoración que celebran os mexicanos e os seus veciños cada 52 anos, chamados toxiuh molpilia que significa a unión dos anos e coincidiu co comezo do novo ano chamado xiuhtzitzquilo.

#### Tianquiztli

O grupo de estrelas que coñecemos como Pléiades simbolizaba para os mexicasTianquiztli, o que significa mercado, quizais por mor da multitude que se reúne, normalmente están representados por unha ou dúas persoas dentro dun círculo con mercadorías.

Na actualidade en México o mercado informal ou mercados de rúa chámanse Tianguis.

#### Citlaltlachtli

A constelación de Gemini foi chamada Citlaltlachtli, que significa o xogo de pelota das estrelas. Este xogo estaba dotado dun significado ritual e usaba unha bola de goma natural. Dise que o movemento da pelota dentro do terreo de xogo refírese ao movemento do sol e da lúa.

#### Xonecuilli

A constelación da Ursa Minor identifícase como Xonecuilli que significa un pé torcido, e está relacionado con Nanahuatzin, este personaxe represéntase con pés retorcidos, cheos de furúnculos e chagas, este Deus enfermo e pobre sacrificouse a si mesmo para converterse en Tonatiuh o deus Sol.

Ao parecer, esta constelación tamén pode estar asociada coa Cruz Sur e as súas estrelas circundantes como refire Tezozomoc. Pola súa parte, Sahagún fala da súa semellanza co pan feito en forma de letra S e chamado polos aztecas xonecuilli.

xonecuilli

#### Citlalcolotl

Segundo os informadores do códice de Florentino Sahagún iidentificouse un grupo de estrelas coñecidas como Citlalcolotl, a estrela do escorpión. Por outra banda, Tezozomoc tamén menciona a estrela do escorpión e chámaa Colotlixayac, que significa a cara do escorpión.

#####
Paris Codex

Nunha sección do Codex de París chamada páxinas do zodíaco aparece o escorpión, neste códice as iconas mostran figuras de animais colgados do corpo do Dragón Celeste.

### Conclusión

É de resaltar que a interpretación dalgunhas destas constelacións aínda está en discusión, e por suposto ten que haber outras constelacións representadas. Todos os comentarios e / ou colaboración son benvidos para preservar o coñecemento e significado das estrelas da cultura azteca.

### Ligazóns externas

- Fuego Nuevo
- Constelaciones Prehispánicas
- The Question of the Zodiac in America
- Aztec Mythology
- Los códices de México
- Los códices coloniales de México
- Real cédula prohibiendo la historia general de las cosas de Nueva España de Fray Bernardino de Sahagún
- Akapochtli
- Iconografía mexicana, Volumen 3
- El Códice París
- El nacimiento del sol y la luna
- Diccionario náhuatl - español en línea en AULEX
- Tlachtli

### Grazas a

- Javier Gómez Sandoval
- Martha Patricia Rivera
- Emilio Ramón Bolaños Guerra
- Hector Vega
- Rafael Rojas Segoviano
- Juan Caballero
- SAAGS

### Autor

Enrique Gómez Candelario
aldeaglobal@gmail.com

##### Tradución ó inglés de:
Rafael Rojas Segoviano