<h2>Sami</h2>

<p>Considérase que os pobos sami son a poboación nativa do norte de Noruega,
Suecia, Finlandia e Rusia occidental (península de Kola). Máis información
pódese atopar en <a href="http://www.eng.samer.se/">samer.se</a> e no artigo
de Wikipedia <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Sami_people">do pobo
Sami</a>.</p>

<h3>Fontes</h3>

<p>A cultura do ceo sami de Stellarium está baseada no traballo de Bo Lundmark
<i>Bæi'vi mánno nástit</i> (Título sueco: <i>Sol- och månkult samt astrala
och celesta föreställninga bland samerna</i> [<i>O culto ó Sol e a Lúa e
conceptos astrais e celestes entre os sami</i>], 1982), que baseou boa parte
do seu traballo nos escritos do artista e autor sami Johan Turi.</p>

<p>Esta cultura do ceo é un conglomerado de polo menos tres culturas
lixeiramente diferentes da xente do sur dos sami, do norte e dos sami
rusos. Cada un destes grupos ten linguas lixeiramente diferentes e como tal
pode haber pequenas diferenzas con algunhas referencias.</p>

<p>As constelacións dos sami poden observarse en artefactos sami relacionados
coa vella relixión, o que suxire que o ceo nocturno xogou un papel cultural
importante para os pobos sami nos anos pasados.</p>

<p>A cultura do ceo dos sami ten moito en común con outras culturas árticas e
subárticas en Eurasia. Unha desgraciada semellanza é que se perdeu gran
parte da cultura antes de que se rexistrase correctamente.</p>

<h3>Constelacións e estrelas</h3>

<p>As constelacións sami son probablemente moi antigas, pero rexistráronse por
escrito durante o século XIX. Non está claro se o rexistro escrito está
completo. As constelacións e estrelas incluídas aquí están todas
relacionadas coa constelación dominante, <i>Sarva</i> &mdash; alce. Sarva é
o nome sami para alce, un nome alternativo é <i>Sarvvis</i> &mdash; Alce
macho.  A orixe desta constelación remonta probablemente á antiga cultura de
cazadores antes de que os renos fosen domesticados.</p>

<p><i>Sarva</i> consta das constelacións occidentais Casiopea, Perseo e partes
de Auriga. Constelacións e estrelas que rodean Sarva representan os
cazadores dos alces.  <i>Favdna</i> (also transcribed as <i>Favtna</i>) é a
estrela Arcturus e representa o Cazador que apunta aos alces co seu arco e
frecha (<i>Fauna davgge</i> &mdash; o Gran Cullerón).  Favdna debe apuntar
ben, se lle dá ó Soporte do Ceo <i>Boahjenaste</i> (a estrela Polar), conta
a lenda que o mundo chegará ao seu fin.</p>

<p>Favdna ten moitos axudantes: <i>Galla</i> (Procyon<sup><a
href="#note1">1</a></sup>)  e os seus fillos <i>Gallabarneck</i> (Cinto de
Orión), os "Corredores do ceo", <i>Cuoigahægjek</i> (Castor e Pollux) e "O
corredor" (Vega). As Pléiades chámanse <i>Rougot</i> (paquete de can) ou
<i>Miese-cora</i> (paquete de becerro).</p>

<p>A Vía Láctea chámase <i>Lodde-raiddaras</i> (lit. camiño do paxaro) ou
<i>Jakke-mærka</i> (lit. marca do ano).  O nome empregado depende da
estación. Na gráfica de Johan Turi pódese observar unha estrela
<i>Guovso-naste</i>, a estrela da mañá, que se pode identificar como Venus,
pero isto non é certo, xa que tamén se pode identificar como Altair, unha
estrela que se achega pola mañá (similar a Arcturus na cultura do ceo
nórdica).</p>

<p>A cultura do ceo sami non ten un gran número de constelacións. Crese que se
debe principalmente á alta latitude norte á que están os sami. Dous factores
contribúen a isto: que o ceo sur permaneza por baixo do horizonte en gran
medida e que a Aurora Borealis sexa a miúdo brillante para ocultar moitas
estrelas.</p>

<h3>Notas</h3>

<ol> <li><a name="note1" />Que estrela exacta representa <i>Galla</i> é
descoñecido. Probablemente sexa Procyon, Rigel ou Sirius - Procyon foi
escollido como Galla para esta cultura do ceo xa que Sirius é moi difícil de
descubrir desde a latitude onde viven os sami.</li> </ol>

<h3>Autor</h3>

<p>Jonas Persson (jonas.persson@physics.org)</p>


