# Babylonisch — Seleucid

Het Seleucid-tijdperk in de Babylonische geschiedenis is het tijdperk van de opvolgers van Alexander de Grote die Babylon veroverde in 331 v.Chr. Tegenwoordig wordt MUL.APIN (al duizend jaar oud) nog steeds gekopieerd en lijkt zich dus te hebben ontwikkeld als een ouderwetse, maar niet verouderde standaard. Bovendien is er geen alternatief compendium zoals MUL.APIN uit het laat Babylonische tijdperk.

Deze Seleucid of laat Babylonische hemelcultuur wordt verondersteld de (geschatte) staat van Babylonische sterrenbeelden te tonen die eigentijds is voor de Griekse cultuur. Er is geen beschrijving van de volledige hemel. Veranderingen met betrekking tot de MUL.APIN-versie zijn zeker sinds enkele eeuwen in de dierenriem van toepassing. Dit kan met zekerheid worden gezegd, omdat er in deze tijd een bloeiende dierenriemastrologie is. Aangezien er in MUL.APIN geen dierenriem voorkomt, en de dierenriem zich heeft ontwikkeld rond het midden van het 1e millennium, in de 2e helft van het 1e millennium v.Chr. , waren er verschillende versies van de sterrenbeelden rond de ecliptica.

We weten echter niet veel over de rest van de hemel. Vandaar dat voor de sterrenbeelden ver weg van de dierenriem, wederom de sterrenbeelden van MUL.APIN als 'state of the art kunnen' worden beschouwd. Zie de MUL.APIN-hemelcultuur voor meer informatie en gebruik de MUL.APIN-sterrenbeelden voor een indruk van de oud Babylonische (of midden Babylonische) hemelcultuur.

### Enkele sterren

In tegenstelling tot sterrenbeelden zijn er veel meer lijsten met enkele sterren bewaard gebleven uit de latere tijdperken. We gebruiken deze laat Babylonische of Seleucid hemelcultuur om ons te concentreren op de namen van een enkele ster. Er zijn tal van ziqpu -lijsten (lijsten met culminerende sterren) en voor metingen in de dierenriem zijn "normale sterren" geïntroduceerd. Normale sterren (uit het Latijn "norma" = de maat) zijn een referentiekader voor wiskundige astrometrie van het late Babylonische tijdperk. Hoewel voor de meeste andere sterren de foutenmarge met betrekking tot hun identificatie met een hemelse tegenhanger soms enorm is, worden de normale sterren correct geïdentificeerd omdat hun coördinaten kunnen worden afgeleid van de planeten die ernaast staan (Jones, 2004).

### Bron(nen)

De lijsten met ziqpu-sterren en normale sterren zijn meestal samengesteld uit het moderne compendium Hunger and Pingree: Astral Science in Mesopotamia, 1999 en enkele andere artikelen in "Verder lezen". Het boek van Hoffmann, 2017 bevat al verschillende berekeningen met deze sterren en meer literatuur (bijv. Wayne Horowitz heeft vele jaren aan ziqpu sterren gewerkt, maar wordt hier niet vermeld met een speciaal papier, hoewel zijn vertalingen veel hebben bijgedragen voor deze studie). Een waarschijnlijke versie van de laat Babylonische stokfiguren zal worden toegevoegd in een latere uitgave van Stellarium.

### Mul.APIN sterrenbeelden gedeeltelijk opnieuw bewerkt

sterrenbeeldnummer | asterisme | ons commentaar | positie aan de hemel
1 | STEREPINNU(Ploeg) |  | Cas
2 | STERBARBARU (Wolf):zaaimachine van STEREPINNU | de "wolf" hier betekent niet het dier maar een deel van de ploeg. | γ Cas (+?)
3 | STERŠĪBU(Oude Man) |  | Per
4 | STERGAMLU(Geworpen-stok) |  | in Aur
5 | STERTŪ'AMŪ·RABÛTU(Grote Tweeling) |  | Gem
6 | STERTŪ'AMŪ·ṢEḪRŪTU(Kleine Tweeling) | bestaat niet meer (vermengd met de Grote Tweeling) | Gem
7 | STERALLUTTU(Krab) |  | Cnc
8 | STERURGULÛ(Leeuw) |  | Leo
9 | STER tegenover STERURGULÛ: STER (van de) Koning |  | Regulus
10 | twinkelende STERREN in de staart van STERURGULÛ: "dadelpalm kolf" (juwelen?) (van) GODEruaREN |  | Com
11 | STERŠU.PA(De heldere?) = GODEnlil |  | Boo
12 | STER ervoor: STERḪENGALLĀYU (Abundant) |  | α Boo van α CVn
13 | STER erachter: STERBĀŠTUM (Waardigheid) |  | CrB
14 | STEREREQQU (Wagen) |  | UMa
15 | STER bij de paal van STEREREQQU: STERŠĒLEBU(Vos) |  | Alcor (80 UMa)
16 | STER op het voorhoofd van STEREREQQU: STERLAḪRU(Ooi) |  | α UMa(+)
17 | STERMU.BU.KÉŠ.DA (Ingespannen juk?) |  | UMi
18 | STERMAR.GÍD.DA.AN.NA (Wagen van de hemel) |  | ergens tussen UMi en Vega?
19 | STER in zijn band: STERAPIL-EMAḪ (Erfgenaam van de Emaḫ-tempel) |  | α UMi (?)
20 | STERENZU(Zij-Geit) |  | Lyr
21 | STER voor STERENZU: STERKALBU(Hond) [van godin Gula] |  | in Haar
22 | heldere STER van STERENZU |  | α Lyr
23 | 2 STERren erachter: GODNin-SAR en GODErrakal |  | η, θ Lyr ?
24 | STERnimru (Panter) | In laat Babylonische taal ("woordenboeken") verschijnt een nieuwe lezing van deze sterrenbeeldnaam: het moet worden geïnterpreteerd als het Akkadische woord "nimru" dat zich vertaalt naar "de panter"; de oude demon op deze plaats lijkt te zijn vervangen. | Cyg
25 | STER rechts ervan: STERŠAḪÛ (Varken) |  | ?
26 | STERSSISÛ(Paard) |  | ?
27 | STER erachter: STERLULIMMU (Hert) | We hebben het hert verplaatst om een andere suggestie weer te geven omdat de panter andere gebieden inneemt dan de UKADUA demon. Het is nog steeds onzeker maar in deze versie de borst van het hert omvat ook M31 die de "Veldmuis" zou kunnen zijn. | ?
28 | twinkelende STERs tegenover STERLULIMMU(Hert): GODḪarriru (Veldmuis) |  | M31?
| Pat van GODEnlil voltooit.

sterrenbeeldnummer | asterisme | ons commentaar | positie aan de hemel
32 | STERONE·"FIELD"(oppervlakte maatregel) |  | Peg
33 | STER tegenover STEREEN·'VELD': STERŠINŪNUTU(Zwaluw) | de zuidelijke van twee ellipsen van de vis; in tegenstelling tot de eerdere versie een klein sterrenbeeld die noordwest waards is verplaatst | Psc
33 (a) | STERZIBATI(Staarten) | Sinds het oud Babylonische 'Grote Zwaluw' veranderde in een kleine zwaluw en naar een andere plek is verplaatst bleven de V-vormige staarten van de Grote Zwaluw zonder enige betekenis. Toch worden ze nog steeds gebruikt als sterrenbeeld (Staarten - maar niemand weet van wie). Later is de V-vorm geïnterpreteerd als een band die de kleine zwaluw verbindt met een kleine vis onder het sterrenbeeld van Anunitu. | Psc
34 | STER achter STEREEN·'VELD': STERANUNNĪTU | Onze stokfiguur is prepareert om te worden getransformeerd in de Griekse Andromeda: Anunitu is een andere naam voor de Babylonische godin van de seksuele geliefde Ishtar die wordt gelijkgesteld met Griekse Aphrodite wiens mythe in Syria is verbonden met een vis. | En
35 | STER erachter: STERAGRU(Gehuurde werker) | Gedurende eeuwen van sterrenbeeldnamen afkorten, transformeerde het Babylonische LU.HUN.GA tot HUN wat hetzelfde teken als UDU (schaap). Daarom, transformeerde de werkende man in een schaap. Dit was waarschijnlijk alleen een Babylonisch woordspeling en daarom ziet het sterrenbeeld figuur er niet echt uit als een schaap. | Ari
36 | STER.STER(ZAPPU, Borstel): GODSebettu | Oud Babylonië noemt het alleen 'de Sterrencluster', Midden Babylonië staat erop dit gelijk te maken met Sebettu (de zeven goden, krijgers) - reden onbekend. Laat Babylonië gebruikt vaker de term "de borstel" in de nek van de stier. Deze interpretatie is gelijk aan de Griekse. | Plejaden
37 | STERSTIER·VAN DE·HEMEL(ALÛ) en GODIs-lê (Kaak van de wilde stier) | De stier van de hemel is een mythologische figuur uit het epos van Gilgamesh. Gilgamesh bevocht hem en deelde hem in tweeën (wat zijn vertekend beeld aan de hemel verklaard). De Hyaden zijn de "Kaak". | Tau en Hyaden
38 | STERWAAR·HERDER·VAN DE·HEMEL (ŠITADDALLU, Orion) |  | Ori
39 | Tweeling STERREN tegenover STERŠITADDALLU |  | π3,π4 Ori ?
40 | HaanSTER erachter: STERTARLUGALLU (Haan) | Normaal, wordt de haan geïdentificeerd als de moderne Lepus maar dit slaat nergens op volgens mij: "achter" Orion, d.w.z. achter hem opkomen is Prokyon, een zeer heldere ster zonder een bekende Babylonische naam. De Grieken noemde hem "pro kyon" (opkomst voor de hond) omdat in sommige van de veroverde culturen Prokyon de indicator was voor de spoedige opkomst van Sirius (de hond ster voor hen). Sirius is geen hond ster in de Babylonische hemelcultuur maar belangrijk voor de kalender. Daarom is mijn suggestie om Prokyon als kraaiende haan te nemen om op de een of andere manier de helderdere Sirius aan te kondigen. | Lep (of α CMi??)
41 | STERGAG.SI.SÁ (Pijl) | De afgebeelde versie is een suggestie. Zeker is alleen Sirius, voor de rest, zijn er meerdere opties. | Sirius +
42 | STERQAŠTU (Boog) | Ik veronderstel dat dit de meest geaccepteerde versie is (uit veel bestaande opties). | in CMa?
43 | STER (van) GODNIRAḪ (Slang-god) |  | Hya
44 | STERĀRIBU (Raaf) |  | Crv
45 | STERGODŠala, korenaar | Het oude sterrenbeeld van de Groef verdween en liet de meisje (godin Šala) achter. Het stabiele element is de 'korenaar' als naam voor de heldere ster (Grieks Stachys, Latijn Spica). | Vir
46 | STERZIBĀNĪTU(Schalen) | Sinds MUL.APIN de Schalen identificeert met een deel (hoorns) van de Schorpioen verdween het sterrenbeeld in vroege Griekse astronomie en werd alleen weer verschenen in de vroege Romeins tijden (Almagest en erna). We denken, dat de vroegere versies van de Schalen dit een apart sterrenbeeld kan zijn geweest en geen deel uitmaakte de Schorpioen. Dat is waarom we 180° hebben omgedraaid omdat in de Babylonische hemelcultuur Virgo (als Groef als ook als het MeisjeŠala) niet zoveel ruimte nodig heeft. | circa Lib
47 | STER (van) GODZababa | Normaal geïdentificeerd met het gebied van Ophiuchus. | Oph
48,49 | STERERÛ (Adelaar) en STERPAGRU (Lijk) | De Adelaar (Aql) is verbonden met een lijk dat herinnert aan de Almagest-figuur van de adelaar die de dode Antinuos draagt. Het lijkt waarschijnlijk dat de Adelaar in vroegere tijden een gier is geweest, omdat gieren worden geassocieerd met dode lichamen en adelaars niet en in de Babylonische mythologie draagt een adelaar bij voorkeur een levende (niet dode) man. Bovendien maken veel vroege talen geen onderscheid tussen adelaars en gieren. | Aql+
| Pad van Anum voltooit.

sterrenbeeldnummer | asterisme | ons commentaar | positie aan de hemel
54 | STERNŪNU(Vis) | Grieks "de grote vis" | PsA
55 | GROOT·STER: GODEa | De god van wijsheid en hekserij, Ea, is meestal afgebeeld met stromen water uit zijn schouders ontspringen. Voor Babyloniërs was dit een duidelijk beeld van de bronnen van Euphrates en Tigris. Omdat dit niet duidelijk was voor de Grieken, noemde ze deze figuur simpel "de man met het water" of "waterdrager". | Aqr
56 | STER van (de stad van) Eridu |  | Canopus (α Wagen)
57 | STER aan zijn rechterkant: STER (van) <GOD>Ninmaḫ | Sinds Canopus bijna tegenover Aquarius aan de hemel staat, is het niet duidelijk waar dit asterisme moet zijn gelokaliseerd. | ?
58 | STERḪAB(B)AṢṢĒRĀNU | nog steeds onduidelijk | ?
59 | STER rechts: STERMAŠKAKĀTU(Eg), in het midden waarvan de Apsû zichtbaar is | nog steeds onduidelijk - maar misschien is de Apsû het zuidelijkste deel van de Melkweg. | in Vela (Apsû~MW?)
60 | 2 STERs acher het: GODŠullat en GODḪaniš | geen hints, geen idee | ?
61 | STER erachter die oplicht als GODEa (en) ondergaat als Ea: STER (van) GODNumušda | moet een mannelijke antropomorfe figuur zijn (een god) | Cen
62 | STER links STERZUQAQĪPU (Schorpioen): STERURIDIMMU |  | Lup
63 | STERZUQAQĪPU |  | Sco
64 | STERIRAT·ZUQAQĪPI (Brost van de schorpioen): GODLisin | enkele sternaam | Antares (α Sco)
65 | 2 STERs aan de angel (ZIQTU) van STERZUQAQĪPU: GODŠarur en GODŠargaz | Since Šargaz is een oude term voor de angel, dit is bijna duidelijk en weer toegepast als de officiële moderne sternaam door het IAU 2016. | λ, ν Sco
66 | STER achter hen: GODPabilsaĝ | De afbeelding van god Pabilsaĝ is iconografisch duidelijk. Het kan gemakkelijk worden omgezet in een Griekse centaur (zie Boll, 1903). | Sgr
67,68 | STERMAKURRU (Schors) (en?) STERSUḪURMĀŠU (Geit-vis) | Ofwel werd de Schors geïdentificeerd met de geit-vis, hetgeen impliceert dat beide termen hetzelfde sterrenbeeld aanduiden (in het bijzonder waarschijnlijk voor oude Babylonische tijdperken vóór MUL.APIN, hypothesen gepubliceerd door Craig Crossen in Sky&Telescope). Als alternatief (en in het bijzonder waarschijnlijk voor latere tijdperken) werd de Schors naar het westen verplaatst, onder de voeten van Pabilsaĝ (Boogschutter). Dat verklaart het lange debat van Eratosthenes over het onlogische beeld van een centaur die op een schip staat. In het geval dat de Schors een op zichzelf staand sterrenbeeld was, zou het moeten worden geïdentificeerd met de Zuiderkroon van Ptolemaeus (Corona Australis) | (CrA &) Kap
| Pad van GODEa voltooit.

### Meer literatuur

- Franz Boll (1903), Sphaera. Teubner, Leipzig.
- Craig Crossen (2015), Sky and Telescope, March 2015, p.36-40.
- Hermann Hunger en David Pingree (1999), Astral Science in Mesopotamia, Brill, Leiden.
- Hermann Hunger en John Steele (2018), The Babylonian astronomical compendium MUL.APIN, Routledge, London/ New York.
- Susanne M. Hoffmann (2017), Hipparchs Himmelsglobus, Springer, Wiesbaden, New York.
- Susanne M. Hoffmann (2017), History of Constellations as popularization of uranometry in: Wolfschmidt, Gudrun [ed.]: Popularisierung der Astronomie, Nuncius Hamburgensis, Bd. 41, Hamburg.
- Alexander Jones (2004), “A Study of Babylonian Observations of Planets Near Normal Stars”, Archief voor de historie van exacte wetenschappen.
- Jordi Pàmias and Klaus Geus (2007), Eratosthenes: Sternsagen (Catasterismi), Utopica, Oberhaid.
- veel publicaties van ziqpu sterlijsten door Wayne Horowitz, John M. Steele, E. Weidner, J. Koch, en anderen zijn samengesteld of/en besproken in bovenstaande boeken, vooral die door Hunger en Pingree (1999) vandaar dat we ze hier niet in detail vermelden.

### Redelijk gebruik

Deze hemelcultuur wordt geleverd onder CC BY-ND 4.0 (internationale) licentie (alleen niet-commercieel gebruik, gelijk delen, verander het niet zonder de bijdragers te raadplegen, en citeer de bijdragers). Dank u!

### Met dankzegging aan

Dank aan sommige erg enthousiaste planetarium managers voor hun verzoek en ontwikkelingstijd in hun koepels..

- Dr. Björn Voss (Manager van LWL Planetarium Münster en hoofd van de Society of German-speaking Planetariums)
- Stefan Harnisch (Manager van Planetarium Jena)

### Auteur

De Babylonische sternamen zijn verzameld en toegevoegd aan Stellarium en

de Babylonische sterrenbeeld lijnen en afbeeldingen zijn geprepareerd door:

Susanne M Hoffmann: service@uhura-uraniae.com