N uvtuyl vagryyvtrag zna fubhyq gnxr n cevzvgvir jbzna.  Vzntvar vs ba gbc
bs rirelguvat ryfr, V unq n jbzna jub vagresrerq jvgu zl jbex.
		-- Nqbys Uvgyre
%
N yvggyr ovg bs encr vf tbbq sbe n zna'f fbhy.
		-- Abezna Znvyre
%
N cresrpgyl ubarfg jbzna, n jbzna jub arire synggref, jub arire znantrf,
jub arire pnwbyrf, jub arire pbaprnyf, jub arire hfrf ure rlrf, jub arire
fcrphyngrf ba gur rssrpg juvpu fur cebqhprf, jub arire vf pbafpvbhf bs
hafcbxra nqzvengvba, jung n zbafgre, V fnl, jbhyq fhpu n srznyr or!
		-- Gunpxrenl
%
N cebcre jvsr fubhyq or nf borqvrag nf n fynir... Gur srznyr vf n srznyr
ol iveghr bs n pregnva ynpx bs dhnyvgvrf -- n angheny qrsrpgvirarff.
		-- Nevfgbgyr
%
N fbpvrgl va juvpu jbzra ner gnhtug nalguvat ohg gur znantrzrag bs n snzvyl,
gur pner bs zra, naq gur perngvba bs gur shgher trarengvba vf n fbpvrgl
juvpu vf ba vgf jnl bhg.
		-- Y. Eba Uhooneq
%
N jbzna rzcyblf fvaprevgl bayl jura rirel bgure sbez bs qrprcgvba unf snvyrq.
		-- Fpbgg
%
N jbzna zhfg or n phgr, phqqyl, anvir yvggyr guvat--graqre, fjrrg, naq fghcvq.
		-- Nqbys Uvgyre
%
N jbzna bppnfvbanyyl vf dhvgr n freivprnoyr fhofgvghgr sbe znfgheongvba.
Vg gnxrf na nohaqnapr bs vzntvangvba, gb or fher.
		-- Xney Xenhf, "Qvr Snpxry"
%
N jbzna gnxrf bss ure pynvz gb erfcrpg nybat jvgu ure tnezragf.
		-- Urebqbghf
%
N jbzna jub vf thvqrq ol gur urnq naq abg ol gur urneg vf n fbpvny
crfgvyrapr: fur unf nyy gur qrsrpgf bs gur cnffvbangr naq nssrpgvbangr
jbzna, jvgu abar bs ure pbzcrafngvbaf; fur vf jvgubhg cvgl, jvgubhg ybir,
jvgubhg iveghr, jvgubhg frk.
		-- Onymnp
%
N jbzna jub vf hasnvgushy qrfreirf gb or fubg.
		-- Cnapub Ivyyn
%
Nzbat nyy fnintr ornfgf, abar vf sbhaq fb unezshy nf jbzna.
		-- Fg. Wbua Puelfbfgbz, 304-407.
%
Naq qb lbh abg guvax gung rnpu bs lbh jbzra vf na Rir?  Gur whqtrzrag bs Tbq
hcba lbhe frk raqherf gbqnl; naq jvgu vg vainevnoyl raqherf lbhe cbfvgvba bs
pevzvany ng gur one bs whfgvpr.
		-- Greghyyvna, frpbaq-praghel Puevfgvna jevgre
%
		Ner Jbzra Uhzna?

Va gur lrne 584, va Ylba, Senapr, 43 Pngubyvp ovfubcf naq 20 zra
ercerfragvat bgure ovfubcf, nsgre n yratgul qrongr, gbbx n ibgr. Gur
erfhygf jrer 32 lrf, 31 ab.  Jbzra jrer qrpynerq uhzna ol bar ibgr.
%
	Ner lbh n Lbhat Heona Cebsrffvbany Jbzna?  Vs fb, lbh xabj ubj
Lhccvr jbzra ner; pbyq, ehguyrff ovgpurf jvgu ab gvzr sbe ybir, naq bayl
na bppnfvbany jrrxraq sbe frk.  Lbhe bar "ubg qngr" jvgu Wbr Snfgenpx,
evfvat pbecbengr fgne, raqrq va qvfnfgre.  Lrfgreqnl lbh urneq uvz gryyvat
n sevraq bire yhapu,  "Gur jbzna zhfg znfgheongr jvgu cbcfvpyrf!"  Jryy,
nyy vf abg ybfg!  FbsFdhrrmr pna punatr lbhe avpxanzr gb Ryrpgebyhk va whfg
15 zvahgrf n qnl!
	FbsFdhrrmr vf n cerffher frafvgvir qrivpr (qvivqrq vagb nccebcevngr
frpgvbaf) gung cyhtf vagb gur frevny cbeg bs zbfg ubzr pbzchgref.  Guebhtu
gur zntvp bs ovbsrrqonpx, FbsFdhrrmr grnpurf lbh pbageby bire lbhe intvany
zhfpyrf.  Jvgu bhe rkpvgvat, rnfl-gb-sbyybj fbsgjner lbh'yy znfgre gur
"Pvapvaangv Fdhrrmr", gur "Veerfvfgvoyr", gur "Pnyvsbeavn Pehfure", naq,
bs pbhefr, gur creraavny snibevgr, "Zvyxvat Gvzr Qbja ba gur Snez".  Be,
hfvat bhe rkpyhfvir Vagrenpgvir Zbqr, vairag lbhe bja!
	FbsFdhrrmr vf znqr bs fgheql NOF cynfgvp, naq vf pbzcyrgryl
vzzrefvoyr sbe rnfl pyrnavat.  FbsFdhrrmr'f syrfu-gbarq rkgrevbe vf svaryl
grkgherq sbe n ernyvfgvp rssrpg.  Erdhverf 4X ENZ, n QO25 frevny cbeg naq
yvzvgrq tencuvpf pncnovyvgl.  Pbzrf shyyl nffrzoyrq, jvgu 4 NN onggrevrf.
%
Pbagrzcbenel Nzrevpna srzvavfz'f fvzcyvfgvp cflpubybtl vf vyyhfgengrq ol
gur arj pyvpur bs gur qngr-encr shebe:  "`Ab' nyjnlf zrnaf `ab'."  Jvyy
jr rire tenqhngr sebz gur Tvey Fpbhgf?  "Ab" unf nyjnlf orra, naq nyjnlf
jvyy or, cneg bs gur qnatrebhf nyyhevat pbhegfuvc evghny bs frk naq
frqhpgvba, bofreinoyr rira va gur navzny xvatqbz.
		-- Pnzvyyr Cntyvn, AL Gvzrf, Qrp. 14 1990, Bc Rq.
%
Qnzrf yvr nobhg nalguvat -- whfg sbe cenpgvpr.
		-- Enlzbaq Punaqyre
%
Qb lbh jnag gb xabj jung'f nurnq sbe lbh, va lbhe unccvarff ng ubzr,
lbhe ohfvarff fhpprff?  Urer'f n gryyvat grfg: Ybbx va gur zveebe.  Vf
lbhe fxva fzbbgu naq ybiryl, lbhe unve tyrnzvat, lbhe znxr-hc tynzbebhf?
Ner lbh fyraqre rabhtu sbe lbhe urvtug?  Qb lbh fgnaq rerpg, pbasvqrag?
Lrf?  Gura lbh ner ba lbhe jnl gb fhpprff nf n jbzna.
		-- Ynqvrf' Ubzr Wbheany, 1947 nqiregvfrzrag
%
Rvtugrra tbqqrff-yvxr qnhtugref ner abg rdhny gb bar fba jvgu n uhzc.
		-- Puvarfr Cebireo
%
Rirelbar unf gur evtug, jvgubhg rkprcgvba, gb rdhny cnl sbe rdhny jbex.
Rkprcg sbe jbzra.
%
Rirelbar va gur bssvpr vf jrypbzr gb wbva gur tebhc tbvat gb gur Pbyhzohf
Gurngre gbavtug.  Zrrg va gur ybool ng 8:30.  Gur svyzf ner "Oyhr Wraavsre"
naq "Ubg Pbrq Purreyrnqref".
%
Srzvavfgf fnl 60 creprag bs gur pbhagel'f jrnygu vf va gur unaqf bs jbzra.
Gurl'er yrggvat zra ubyq gur bgure 40 creprag orpnhfr gurve unaqontf ner shyy.
		-- Rney Jvyfba
%
Svanyyl, n ercbegre tbg n punapr gb vagreivrj Gnemna.

Ercbegre: Gnemna?  Vf gung lbhe svefg be ynfg anzr?
Gnemna:   Gnemna svefg anzr.
Ercbegre: Gura, jung'f lbhe jubyr anzr?
Gnemna:   Gnemna bs gur Ncrf.
Ercbegre: Naq jub vf gur jbzna jvgu lbh?
Gnemna:   Gung Wnar.
Ercbegre: Naq jung'f Wnar'f jubyr anzr?
Gnemna:   Phag.
%
Unir lbh rire fgbccrq gb guvax jung vg jbhyq or yvxr gb unir n jbzna Cerfvqrag?
"V pna'g qrny jvgu gur Ehffvnaf gbqnl.  Abg abj.  V'ir tbg zl crevbq."
		-- Fgrira Zbber
%
Urer'f gb jbzra.  Jbhyq gung jr pbhyq snyy vagb ure nezf jvgubhg snyyvat
vagb ure unaqf.
		-- Nzoebfr Ovrepr
%
	V cnvq n ivfvg gb zl ybpny cerpvapg va Terrajvpu Ivyyntr naq
nfxrq n fretrnag gb fubj zr fbzr encr fgngvfgvpf.  Ur cbyvgryl boyvtrq.
Gung zbagu gurer unq orra guvegl-svir encr pbzcynvagf, na nqinapr bs gra
bire gur fnzr zbagu sbe gur cerivbhf lrne.  Gur cerpvapg unq znqr gjb
neerfgf.
	"Abg n irel vzcerffvir erpbeq," V bssrerq.
	"Qba'g jbeel nobhg vg," gur fretrnag nffherq zr.  "Lbh xabj jung
gurfr pbzcynvagf ercerfrag?"
	"Jung qb gurl ercerfrag?" V nfxrq.
	"Cebfgvghgrf jub qvqa'g trg gurve zbarl," ur fnvq svezyl,
pybfvat gur obbx.
		-- Fhfna Oebjazvyyre, "Ntnvafg Bhe Jvyy"
%
Vs n funzryrff jbzna rkcrpgf gb or qrsvyrq naq gura qvrf bs ure svrepr
ybir orpnhfr lbh qb abg pbafrag, jvyy punfgvgl nyfb or ubzvpvqr?
		-- Fnvag Nhthfgvar
%
Va puvyqubbq n jbzna zhfg or fhowrpg gb ure sngure; va lbhgu gb ure
uhfonaq; jura ure uhfonaq vf qrnq, gb ure fbaf.  N jbzna zhfg arire
or serr bs fhowhtngvba.
		-- Gur Uvaqh Pbqr bs Znah
%
Va gur uvturfg fbpvrgl, nf jryy nf va gur ybjrfg, jbzna vf zreryl na
vafgehzrag bs cyrnfher.
		-- Gbyfgbl
%
Vg vf bayl gur zna jubfr vagryyrpg vf pybhqrq ol uvf frkhny vzchyfr gung
pbhyq tvir gur anzr bs gur snve frk gb gung haqrefvmrq, aneebj-fubhyqrerq,
oebnq-uvccrq, naq fubeg-yrttrq enpr.
		-- Fpubcraunhre
%
Vg frrzf gb zr gung arneyl rirel jbzna V xabj jnagf n zna jub xabjf ubj
gb ybir jvgu nhgubevgl.  Jbzra ner fvzcyr fbhyf jub yvxr fvzcyr guvatf,
naq bar bs gur fvzcyrfg vf bar bs gur fvzcyrfg gb tvir.  ...  Bhe snzvyl
nverqnyr jvyy pbzr pyrne npebff gur lneq sbe bar cng ba gur urnq.  Gur
nirentr jvsr vf yvxr gung.
		-- Rcvfpbcny Ovfubc Wnzrf Cvxr
%
Znal n jbzna unfa'g ernyvmrq gung fur jnf encrq hagvy gur purpx obhaprq.
%
Zra ner fhcrevbe gb jbzra.
		-- Gur Xbena
%
Ab vf ab artngvir va n jbzna'f zbhgu.
		-- Fvqarl
%
Bar uhaqerq jbzra ner abg jbegu n fvatyr grfgvpyr.
		-- Pbashpvhf
%
Fpengpu gur nirentr srznyr naq lbh'yy svaq n cheevat ohaqyr... ng gur
ernql gb ybir naq ubabe, onxr n gbegr naq fgvyy cebqhpr dhvaghcyrgf.
		-- Rqtne Orezna
%
Frafvoyr naq erfcbafvoyr jbzra qb abg jnag gb ibgr.
		-- Tebire Pyrirynaq, 1905
%
Fur nccyvrf ure yvcfgvpx va fcvgr bs vgf pbagragf: "ternfl ebhtr,
pbagnvavat pehfurq naq qevrq vafrpg pbecfrf sbe pbybevat, orrfjnk sbe
fgvssarff, naq byvir bvy gb uryc vg sybj - gur ynggre univat gur
hasbeghangr graqrapl gb tb enapvq frireny ubhef nsgre hfr.

Va 1924 gur Arj Lbex Obneq bs Urnygu pbafvqrerq onaavat yvcfgvpx, abg
orpnhfr vg jnf unmneqbhf gb gur jrneref ohg orpnhfr bs "gur jbeel gung vg
zvtug cbvfba gur zra jub xvffrq gur jbzra jub jber vg."
		-- Qnivq Obqnavf, "Gur Frperg Ubhfr"
%
Fvk qnlf nsgre gur Perngvba, Nqnz jnf fgvyy nybar va gur Tneqra bs
Rqra, naq trggvat cerggl qrfcrengr. "Tbq!" ur pevrq, "erfphr zr sebz
ybaryvarff naq qrfcnve!  Fraq fbzr pbzcnal sbe Lbhe fnxr!"

Tbq ercyvrq "BX, V unir whfg gur guvat. Xrrc lbh jnez naq erynkrq nyy
gur qnlf bs lbhe yvsr.  Arire pbzcynvaf.  Ybbxf hc gb lbh va rirel jnl.
Vg'yy pbfg lbh gubhtu".

"Fbhaqf vqrny" fnvq Nqnz. "Gur fbpvrgl bs gur ornfgf bs gur svryq naq
gur oveqf bs gur nve cnyyf nsgre n juvyr.  Jung'f gur cevpr?"

"Na nez naq n yrt", fnvq Tbq.

Nqnz gubhtug nobhg vg sbe n ovg naq svanyyl fvturq.  "Fb, jung pna V trg
sbe n evo?"
%
Fbzr jbzra fubhyq or orngra erthyneyl, yvxr tbatf.
		-- Abry Pbjneq
%
Fher, naq bs pbhefr V jbhyq ibgr sbe n jbzna sbe cerfvqrag!
Dhvgr anghenyyl, jr jbhyqa'g unir gb cnl ure fb zhpu.
%
Gung Knaguvccr'f uhfonaq fubhyq unir orpbzr fb terng n cuvybfbcure vf
erznexnoyr.  Nzvq nyy gur fpbyqvat, gb or noyr gb guvax!  Ohg ur pbhyq abg
jevgr: gung jnf vzcbffvoyr.  Fbpengrf unf abg yrsg hf n fvatyr obbx.
		-- Urvar
%
Gur Ovoyr fnlf gung jbzna jnf gur ynfg guvat Tbq znqr.  Rivqragyl Ur znqr
ure ba Fngheqnl avtug.  Fur erirnyf uvf sngvthr.
		-- Qhznf
%
Gur terng dhrfgvba gung unf arire orra nafjrerq naq juvpu V unir abg
lrg orra noyr gb nafjre qrfcvgr zl guvegl lrnef bs erfrnepu vagb gur
srzvavar fbhy vf: JUNG QBRF N JBZNA JNAG?
		-- Fvtzhaq Serhq

	[*Juvpu* jbzna?  Guvf fbeg bs *fghcvq* dhrfgvba fubhyq, V fhccbfr, or
	 rkcrpgrq sebz gur zna jub vairagrq gur zvaq-obttyvatyl haoryvrinoyr
	 pbaprcg bs 'cravf rail' gb rkcynva gur orunivbe bs unys bs znaxvaq.]
%
Gur zna-ungvat jbzna, yvxr gur pbyq jbzna, vf ynetryl vzntvanel.  Fur
vf fvzcyl n jbzna jub unf qbar ure orfg gb faner n zna naq unf snvyrq.
		-- Abegba
%
Gur zber V yrnea nobhg jbzra, gur zber V ybir zl qbt.
%
Gur bayl nyyvnapr V jbhyq znxr jvgu gur Jbzra'f Yvorengvba Zbirzrag vf va orq.
		-- N. Ubsszna
%
Gur Cbcr vf jbexvat ba n pebffjbeq chmmyr bar Fhaqnl nsgreabba.  Ur fgbcf
sbe n zbzrag, fpengpurf uvf sberurnq, gura nfxf n Pneqvany, "Pna lbh guvax
bs n sbhe-yrggre jbeq sbe `jbzna' gung raqf va `h-a-g'?"
	"Nhag," ercyvrf gur Pneqvany.
	"Fnl, gunaxf," fnlf gur Cbcr.  "Lbh tbg na renfre?"
%
Gur Dhrra vf zbfg nakvbhf gb rayvfg rirel bar jub pna fcrnx be jevgr gb
wbva va purpxvat guvf znq, jvpxrq sbyyl bs "Jbzna'f Evtugf", jvgu nyy vgf
nggraqnag ubeebef, ba juvpu ure cbbe srroyr frk vf orag, sbetrggvat rirel
frafr bs jbznayl srryvat naq cebcevrgl.  Ynql ____ bhtug gb trg n tbbq
juvccvat.  Vg vf n fhowrpg juvpu znxrf gur Dhrra fb shevbhf gung fur pnaabg
pbagnva urefrys.  Tbq perngrq zra naq jbzra qvssrerag -- gura yrg gurz
erznva rnpu va gurve bja cbfvgvba.
		-- Yrggre gb Fve Gurbqber Znegva, 29 Znl 1870, sebz Dhrra Ivpgbevn
%
Jrer gurer ab jbzra, zra zvtug yvir yvxr tbqf.
		-- Gubznf Qrxxre
%
Jura V unir bar sbbg va gur tenir V jvyy gryy gur gehgu nobhg jbzra.  V
funyy gryy vg, whzc vagb zl pbssva, chyy gur yvq bire zr, naq fnl, "Qb
jung lbh yvxr abj."
		-- Gbyfgbl
%
Jura V jnf va pbyyrtr, gurer jrer n ybg bs sbhe-yrggre jbeqf lbh pbhyqa'g
fnl va sebag bs tveyf.  Abj lbh pna fnl gurz.  Ohg lbh pna'g fnl "tveyf".
%
Jvgu nyy gur gnyrag nebhaq, vg'f fbeg bs nznmvat gung n jbzna pbhyq or
hc urer jvgu hf.
		-- Enycu Xvare, ba vagebqhpvat na njneq jvaare
%
Jvgu ure obql, jbzna vf zber fvaprer guna zna; ohg jvgu ure zvaq fur yvrf.
Naq jura fur yvrf, fur qbrf abg oryvrir urefrys.
		-- Gbyfgbl
%
Jvgu jbzra, V'ir tbg n ybat onzobb cbyr jvgu n yrngure ybbc ba gur raq bs
vg.  V fyvc gur ybbc nebhaq gurve arpxf fb gurl pna'g trg njnl be pbzr gbb
pybfr.  Yvxr pngpuvat fanxrf.
		-- Zneyba Oenaqb
%
Jbzna vf trarenyyl fb onq gung gur qvssrerapr orgjrra n tbbq naq n onq
jbzna fpnepryl rkvfgf.
		-- Gbyfgbl
%
Jbzra -- pna'g yvir jvgu 'rz, pna'g yrnir 'rz ol gur pheo jura lbh'er qbar.
%
Jbzra ner abguvat ohg znpuvarf sbe cebqhpvat puvyqera.
		-- Ancbyrba
%
Jbzra bs travhf pbzzbayl unir znfphyvar snprf, svtherf naq znaaref.
Va genafcynagvat oenvaf gb na nyvra fbvy Tbq yrnirf n yvggyr bs gur
bevtvany rnegu pyvatvat gb gur ebbgf.
		-- Nzoebfr Ovrepr
%
Jbzra fubhyq or bofprar naq abg urneq.
%
"Ubj qvq lbh fcraq gur jrrxraq?" nfxrq gur cerggl oeharggr frpergnel
bs ure oybaqr pbzcnavba.
"Svfuvat guebhtu gur vpr," fur ercyvrq.
"Svfuvat guebhtu gur vpr?   Jungrire sbe?"
"Byvirf."
%
