# Het handboek van &klettres;

## Inleiding

&klettres; is een erg eenvoudig programma dat een kind of volwassene helpt met het leren van het alfabet en enkele eenvoudige klanken in zijn eigen taal of in een andere taal. Het programma kiest een willekeurige letter of lettergreep, toont deze letter/lettergreep, en laat de klank ervan horen. De gebruiker moet dan deze letter of lettergreep intypen. Het oefenen gebeurt in die niveaus waarin de letter/lettergreep niet wordt getoond, maar alleen kan worden beluisterd. De gebruiker hoeft niet te weten hoe de muis moet worden gebruikt, en heeft alleen het toetsenbord nodig.

Op dit moment zijn er vijfentwintig talen beschikbaar: zie de bovenstaande lijst. Als u &kde; hebt ingesteld met een van deze talen, dan zal uw taal als standaardtaal worden gebruikt in het programma. Anders is Frans de standaardtaal. U kunt de beschikbare aanvullende talen downloaden via het menu-item Bestand Alfabet in nieuwe taal ophalen.... Hiervoor hebt u een internetverbinding nodig.

Twee verschillende presentaties maken het mogelijk om &klettres; naar wens aan te passen. Voor een kind zijn de menubalk en de taalknop niet zichtbaar. We gaan ervan uit dat een kind niet zelf de taal hoeft te kiezen. In een afrolmenu kan hij een niveau kiezen. Voor een wat ouder persoon is de achtergrond wat minder kinderlijk, en is de menubalk aanwezig. Vier verschillende thema's (Kind, Woestijn, Savanne en Aqua) stellen verschillende achtergronden in met verschillende lettertypen en kleuren.

Er is geen speciale toetsenbordindeling meer nodig voor een bepaalde taal, omdat nu in de werkbalk Speciale tekens kan worden gebruikt om speciale tekens in elke taal te typen. Selecteer het menu-item Instellingen Getoonde werkbalken Speciale tekens, waarna deze werkbalk onderaan in &klettres; verschijnt. Klik op de gewenste letter, die daarna in het invoerveld wordt getoond. Deze werkbalk kan naar elke plek op het scherm worden gesleept.

Gebruik &systemsettings;, indien de voorkeur uitgaat naar het gebruik van de speciale toetsenbordindeling, in de categorie Hardware, Invoerapparaten, op de pagina Toetsenbord om de juiste indeling in te stellen.

## Het gebruik van &klettres;

Er zijn 4 moeilijkheidsgraden in &klettres;. In niveau 1 en 2 wordt het alfabet geoefend, en in niveau 3 en 4 lettergrepen. Bij heel jonge kinderen (2 1/2 tot 4 jaar) stel ik voor dat u die op schoot neemt voor de computer, en dat u samen dit spelletje doet.

### Niveau 1 en 2

Schermafbeelding van &klettres; Niveau 1 &klettres; niveau1

Niveau is niveau 1, de taal is Frans, het thema is Woestijn en de presentatie is voor een volwassene.

Als uw &kde;-taal onder de ondersteunde talen valt, dan zal uw taal als standaardtaal worden gebruikt, de eerste keer dat je &klettres; uitvoert. Voor de andere talen is Engels de standaardtaal. &klettres; wordt geleverd met Engels, Frans en uw eigen taal als die hierboven is vermeld. U kunt aanvullende talen downloaden via het menu-item Bestand Alfabet in nieuwe taal ophalen.... Hiervoor hebt u een internetverbinding nodig.

In niveau 1 ziet en hoort de gebruiker de letter. Hij moet dan de letter in het invulvak typen. Als die goed is verschijnt de volgende letter (zonder op &Enter; te drukken of wat dan ook). Als de gebruiker de verkeerde letter intoetst, hoort hij de klank ervan opnieuw. In dit niveau leert de gebruiker de letters en de plaats ervan op het toetsenbord.

De letters kunnen als kleine-, maar ook als hoofdletter worden ingetoetst. De letters worden automatisch omgezet naar hoofdletters, zodat een kind ze op het toetsenbord kan herkennen. Hij kan maar een letter per keer typen.

Wanneer een letter wordt ingetoetst in het invoerveld, is het niet nodig daarna op &Enter; te drukken, en het programma wacht even voordat het gaat controleren of deze letter goed is. Deze korte wachttijd geeft een jong kind de gelegenheid te begrijpen wat hij/zij zojuist heeft ingetoetst, vooral als het een verkeerde letter is. U kunt de wachttijd veranderen via menuoptie Instellingen &klettres; configureren... en de pagina Tijdklok instellen. Dit opent een dialoog waarin u twee soorten timers kunt aanpassen, eentje voor de Kind-presentatie en een voor de Volwassenen-presentatie.

Na de eerste keer wordt de ingestelde taal bij het afsluiten van &klettres; bewaard in een configuratiebestand. Deze wordt geladen bij de volgende keer dat het programma wordt gestart, op het niveau waarop je was.

Ook de presentatie (Kind of Volwassene) wordt bewaard in het configuratiebestand, en blijft dus zo totdat deze weer wordt veranderd.

De letters verschijnen in een willekeurige volgorde, nooit twee keer dezelfde achter elkaar.

Schermafbeelding van &klettres; Niveau 2 &klettres; niveau2

Hier ziet u een schermafdruk van niveau 2 met de presentatie voor een kind en voor de Deense taal.

Als geklikt wordt op het afrolmenu voor niveau en Niveau 2 wordt gekozen of als het menu Niveaus wordt gebruikt, komt u in niveau 2. Bij dit niveau hoort de gebruiker alleen de klank van de letter, en moet hij die letter intoetsen. Als hij dit fout doet wordt de letter getoond, om hem te helpen.

### Niveaus 3 en 4

Schermafbeelding van &klettres; Niveau 3 &klettres; niveau3

Hier ziet u &klettres;, niveau 3, presentatie voor volwassenen, thema Savanne en met Tsjechische taal ingesteld.

In niveau 3 ziet de gebruiker de lettergreep, en hoort hij de klank. Hij moet dan de letters in het invoerveld typen. Als de eerste letter fout is, kan hij niet verder typen. De letter verdwijnt en hij moet het dan nog eens proberen. Het aantal letters is twee of drie, dit is afhankelijk van de taal.

Schermafbeelding van &klettres; Niveau 4 &klettres; niveau4

Hier ziet u &klettres;, niveau 4, presentatie voor een kind, thama Woestijn en de taal is Slowaaks.

De klanken worden in een willekeurige volgorde ten gehore gebracht.

Door te klikken op het afrolmenu voor niveau of door het menu Niveaus te gebruiken in de menubalk en daarin Niveau 4 te kiezen, komt men in niveau 4. In dit niveau hoort de gebruiker alleen maar de klank van de lettergreep, en moet hij de letters intypen. Dit niveau is erg moeilijk voor een klein kind.

### Instellingendialoog

De configuratiedialoog heeft twee pagina's: een voor Lettertype en een voor de Timer.

#### Over lettertype

Er is nog een instelling die veranderd kan worden: het lettertype waarin de letters worden getoond. In sommige distributies is het standaardlettertype erg lelijk. In de presentatie voor volwassenen, in het menu-item Instellingen&klettres; configureren... kunt u de pagina Lettertype vinden, met een dialoogvenster voor het kiezen van een lettertype. Het nieuwe lettertype wordt gebruikt voor het tonen van de letters/lettergrepen en het invoerveld.

Het veranderen van het lettertype is ook prettig omdat met sommige lettertypen (Helvetica bijvoorbeeld) Oost-Europese talen zoals Tsjechisch en Slowaaks niet goed kunnen worden weergegeven. Als er letters of lettergrepen zijn, die niet kunnen worden getoond, kies dan een ander lettertype, zoals bijvoorbeeld Arial.

U kunt ook de grootte van het lettertype kiezen die u het best bevalt. Deze grootte zal in de configuratie worden opgeslagen.

Schermafbeelding van het dialoog voor het kiezen van een lettertype Dialoog voor het kiezen van een lettertype

Hier ziet u de dialoog voor het kiezen van een lettertype in &klettres;.

#### Timer

De timer stelt de tijd in tussen twee letters &ie; de tijd gedurende welke een letter wordt getoond. De eenheid is een tiende van een seconde.

De pagina Timer in het menu-item Instellingen &klettres; configureren... heeft twee timer-instellingen: een voor de Kind-presentatie en een voor de Volwassenen-presentatie. Standaard zijn dat 0,4 seconde voor Kind-presentatie en 0,2 seconde voor de Volwassenen-presentatie. Vergroten van de tijd geeft meer tijd om uw fouten te zien.

Schermafdruk van &klettres; Timer-instellingen Schermafdruk van &klettres; Timer-instellingen

### Een nieuwe taal ophalen

U zou &klettres; kunnen gebruiken om u te helpen om een nieuwe taal te leren. Door het menu-item Bestand Alfabet in nieuwe taal ophalen... te gebruiken, krijgt u een nieuwe dialoog met de lijst van beschikbare talen (u moet verbonden zijn met het internet om dit te kunnen gebruiken).

Dialoog een nieuwe taal ophalen Dialoog een nieuwe taal ophalen

Klik op de knop Installeren rechts van de taal die u wilt installeren.

Merk op dat sommige bestanden verschillende MB groot zijn zodat het, afhankelijk van uw verbinding, langzaam kan lijken.

Nadat het bestand is gedownload, wordt het automatisch geïnstalleerd en wanneer u de dialoog Vers van de pers sluit, dan ziet u de nieuwe taal in het menu Taal en kunt u het onmiddellijk gebruiken.

Wanneer een taal gedownload is, ziet u de knop Install veranderen in Installatie ongedaan maken.

De volgende schermafdruk toont Deens geïnstalleerd.

Deens is geïnstalleerd Deens is geïnstalleerd

## Overzicht van de opdrachten

### Het hoofdvenster van &klettres;

#### Het menu Bestand

&Ctrl;N Bestand Niewe klank

- Speel een nieuwe klank af.

F5 Bestand Klank opnieuw afspelen

- Speel dezelfde klank nog een keer af.

Bestand Alfabet in nieuwe taal ophalen...

- Opent de dialoog Vers van de pers voor &klettres; om een nieuwe taal op te halen.

&Ctrl;Q Bestand Afsluiten

- Afsluiten van &klettres;.

#### Het menu Niveau

Niveau Niveau 1

- Kiezen van het niveau 1 (letter getoond en klank afgespeeld).

Niveau Niveau 2

- Kiezen van het niveau 2 (geen letter getoond en alleen klank afgespeeld).

Niveau Niveau 3

- Kiezen van het niveau 3 (lettergreep getoond en klank afgespeeld).

Niveau Niveau 4

- Kiezen van het niveau 4 (geen lettergreep getoond en alleen klank afgespeeld).

#### Het menu Taal

Taal Engels

- Kiezen van de Engelse taal.

Taal Frans

- Kiezen van de Franse taal.

#### Het menu Uiterlijk

Uiterlijk Thema's

- Een submenu voor omschakelen naar het thema Kind, Woestijn, Savanne of Water

&Ctrl;K Uiterlijk Kind-presentatie

- Omschakelen van kind-presentatie: geen menubalk.

&Ctrl;G Uiterlijk Volwassenen-presentatie

- Omschakelen van volwassenen-presentatie: normaal interface.

Bovendien heeft &klettres; de gezamenlijke menu-items van &kde; Instellingen en Help, voor meer informatie lees de secties over de Menu-instellingen en Menu Help van &kde;-fundamentals.

## Klanken toevoegen aan &klettres;

Als u klanken wilt toevoegen in uw eigen taal, dan is dat erg eenvoudig. Maak een opname van de klanken van het alfabet en plaats deze in een map genaamd 'alpha'. Maak dan een opname met de meest gangbare lettergrepen en stop die in een map genaamd 'syllab'.

Maak een tekstbestand `sounds.xml`, bij voorkeur met &kate; als bewerker of een andere bewerker geschikt voorf verschillende coderingen. Schrijf alle klanken van het alfabet en de lettergrepen erin die u hebt opgenomen, zoals dit voorbeeld voor de Tsjechische taal:

    <klettres>
    <language code="cs">
        <menuitem>
          <label>&Czech</label>
        </menuitem>
        <alphabet>
            <sound name="A" file="cs/alpha/a.ogg" />
            ...
        </alphabet>
        <syllables>
            <sound name="BA" file="cs/syllab/ba.ogg" />
            ...
        </syllables>
      </language>
    </klettres>

Vervang "cs" door de tweeletterige taalcode en "Czech" door de naam van uw taal. Schrijf de namen van de klanken met de speciale tekens van uw taal in hoofdletters in utf8.

Bovendien laat u weten welke speciale letters er in uw taal zijn zodat we gemakkelijk de speciale werkbalk Speciale tekens kan maken. Maak een tekst bestand `cs.txt` aan (vervang "cs" door de tweeletterige code van uw taal) met elk speciaal teken van uw taal in hoofdletters op een regel. En sla beide tekst bestanden op met utf8-codering (rechtsboven afrolmenu in &kate; staat dat toe).

De klanken zouden in het ogg-formaat moeten zijn en lang genoeg voor de geluidsspeler om ze af te spelen (tussen 1,5 en 2 seconden, gaarne enige stilte toevoegen als ze te kort zijn). Maak dan van alles een tarball en stuur deze naar de e-maillijst kde-edu@kde.org.

Kijk op de website van &klettres; voor instructies over het toevoegen van een nieuwe taal.

## Vragen en antwoorden

Er is geen achtergrondafbeelding.

Als u &klettres; zelf bouwt dan moet u bij het compileren configureren met de optie `--prefix` ingesteld op uw &kde;-map of u moet deze map aan uw pad toevoegen.

Ik kan niet alle letters zien op de pictogrammen in de speciale werkbalk Speciale tekens. Ik zie blokjes in plaats daarvan of de pictogrammen zijn te klein voor sommige talen.

&klettres; in Tsjechies en Slovaaks heeft Arial nodig om de speciale tekens weer te geven. Als u geen Arial hebt, informeer dan bij uw distributeur hoe u het lettertype kunt installeren.

Als u &Windows; op uw computer hebt, dan kunt u de TTF-lettertypen van &Windows; gebruiken (dit bevat Arial) via Lettertypebeheer in de categorie Uiterlijk van &systemsettings; en voeg de &Windows;-lettertypemap toe.

Waarom zijn er slechts vijfentwintig talen beschikbaar?

Om een nieuwe taal toe te voegen, heb we de klanken nodig voor het alfabet en enkele basislettergrepen. Iemand voor wie de nieuwe taal de moedertaal is, moet dan deze klanken opnemen in een wav-, mp3- of het liefst in een ogg-bestand. Voor de niveaus 3 en 4 moeten de lettergrepen worden uitgekozen door een onderwijzer, of door iemand die weet hoe kinderen leren: dit moeten de lettergrepen zijn die men het eerst moet leren na het alfabet, om de grondslagen van een taal goed te kunnen leren. Als u dit kunt doen, stuur dan een e-mail naar kde-edu@kde.org. Zie De webpagina van &klettres; voor nadere instructies hoe een nieuwe taal moet worden toegevoegd.

## Dankbetuigingen en licentie

&klettres;

Programma copyright 2001-2007 &Anne-Marie.Mahfouf; &Anne-Marie.Mahfouf.mail;

Ik ben de volgende personen erg dankbaar voor hun zeer waardevolle bijdrage:

- Braziliaans-Portugese klanken: Lindonjohnson Monte (Father) and Michelle Monte 09 years (Son) lindon_johnson@brturbo.com.br

- Klanken Tsjechische taal: Eva Mikulčíková evmi@seznam.cz

- Klanken Deense taal: Erik Kjaer Pedersen erik@binghamton.edu

- Klanken Nederlandse taal: Geert Stams

- Engelse klanken: Robert Wadley robntina AT juno DOT com

- Klanken Franse taal: Ludovic Grossard grossard@kde.org

- Duitse klanken: Helmut Kriege h.kriege@freenet.de

- Hebreeuwse klanken: Assaf Gorgon assafgordon@gmail.com

- Klanken Italiaanse taal: Pietro Pasotti pietro@itopen.it

- Kannada klanken: Vikram Vincent vincentvikram@gmail.com

- Nedersaksische klanken: Manfred Wiese and Sönke Dibbern s_dibbern@web.de

- Luganda klanken: John Magoye en Cormac Lynch cormaclynch@eircom.net

- Hindi klanken: Vikas Kharat kharat@sancharnet.in

- Klanken Spaanse taal: Ana Belén Caballero en Juan Pedro Paredes neneta @iquis.com

- Klanken Slowaakse taal: Silvia Motyčková and Jozef Říha silviamotycka@seznam.cz

- Klanken Telugu-taal: Pavithran Shakamuri pavithran.s@gmail.com

- Oorspronkelijke pictogrammen: &Primoz.Anzur; zerokode@yahoo.com

- Ondersteuning en begeleiding bij het programmeren: &Robert.Gogolok; &Robert.Gogolok.mail;

- &SVG;-pictogrammen: Chris Luetchford chris@os11.com

- Code voor het genereren van pictogrammen met speciale tekens: Peter Hedlund peter@peterandlinda.com

- Aanpassing voor KConfig XT, hulp bij het programmeren: &Waldo.Bastian; &Waldo.Bastian.mail;

- Kinderen- en volwassenen-&SVG;-pictogrammen, woestijnthema: &Danny.Allen; dannya40uk@yahoo.co.uk

- Widget voor het instellen van de tijdklok: Michael Goettsche michael.goettsche@kdemail.net

Documentatie copyright 2001-2006 &Anne-Marie.Mahfouf;&Anne-Marie.Mahfouf.mail;

&meld.fouten;&vertaling.jaap;&nagelezen.rinse;&vertaling.rinse;&vertaling.freek; &underFDL; &underGPL;
&documentation.index;